महँगो अन्तःशुल्कले स्वदेशी वाइन उद्योग संकटमा

काठमाडौं । महँगो अन्तःशुल्कले स्वदेशी वाइन उद्योगलाई बजारमा आयातित वाइनसँग प्रतिस्पर्धा गर्न समस्या देखिएको छ । स्वदेशी वाइन उद्योगलाई एक लिटर वाइन उत्पादनमा ४६० रुपैयाँसम्म अन्तःशुल्क लगाउने सरकारको नीतिले बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न समस्या भएको हो । अहिले देशका विभिन्न स्थानमा स्वदेशी फलफूलबाट वाइन उत्पादन गर्ने तीनवटा उद्योग छन् ।
स्थानीय स्तरमै उत्पादन भएको फलफूलको खपत गरेर बनाइने स्वदेशी वाइन र आयातीत विदेशी वाइनको बजार मूल्य उस्तै–उस्तै हुने हुँदा महँगो उत्पादन लागतले बजारमा जान नसकेको वसन्तपुर तिनजुरे प्रालिका अध्यक्ष दुर्गामणि पौडेलले बताए । उनका अनुसार सरकारले आर्थिक वर्ष २०७३÷७४ सालको बजेटमा स्वदेशी फलफूलबाट हुने उत्पादनमा १७ प्रतिशतसम्म हुने अल्कोहललाई ८० प्रतिशतसम्म अन्तःशुल्क र कर छुट दिने घोषणा गरेपछि वाइन उद्योग खोल्न निजी क्षेत्रबाट लगानी गरिएकोमा २०७५ सालमा फेरि निर्णय उल्टिएपछि उद्योगहरू संकटमा परेका हुन् । 
‘अहिले देशभर जम्मा तीनवटा वाइन उद्योग छन्,’ उनले भने, ‘हामीले सञ्चालन गरिरहेको उद्योगले किबी फलबाट वाइन उत्पादन गर्छ । तर, एक लिटर वाइनको खुद्रा बजार मूल्य ढुवानी शुल्कबिना नै १२ सय रुपैयाँभन्दा माथि पुग्छ । यही कारण पनि लन्च नहुँदै उद्योग धराशायी बन्ने स्थिति आइसकेको छ ।’
उद्योगीहरूका अनुसार किवीबाट १ लिटर वाइन उत्पादन गर्दा लागत संरचना नै महँगो छ । प्रतिलिटर ४६० रुपैयाँ अन्तःशुल्क, किवी फलको लागत करिब १२० रुपैयाँ, बोतल, लेबल र बिर्कोमा १०५ रुपैयाँ, कामदार तथा प्राविधिक खर्च १०० रुपैयाँ, केमिकल तथा अन्य सामग्रीमा ३० रुपैयाँ खर्च हुने गरेको छ । यो सबै जोड्दा आधारभूत उत्पादन लागत नै प्रतिलिटर ८१५ रुपैयाँ पुग्छ ।
त्यसमा १३ प्रतिशत मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट) जोडिँदा प्रतिलिटर लागत करिब ९२० रुपैयाँ पुग्ने उद्योगीहरूले बताएका छन् । यो लागतमा ढुवानी भाडा, विक्रेता कमिसन, बैंक ब्याज, लगानी प्रतिफल जस्ता खर्च समावेश गर्दा वास्तविक लागत अझ बढ्ने भएकाले बजारमा स्वदेशी उत्पादन प्रतिस्पर्धी बन्न नसक्ने अवस्था छ ।
१५ करोड रुपैयाँ लगानीमा धनकुटमा वसन्तपुर तिनजुरे वेभरेज प्रालिमार्फत तिनजुरे बगान ब्राण्डको किवी वाइन उत्पादनका लागि उद्योग स्थापना गरेर स्वदेशी उत्पादनलाई प्रवर्धन गर्न प्रयासरत रहे पनि महँगो उत्पादन लागतकै कारण प्रतिस्पर्धा गर्न नसकिने देखेर अहिलेसम्म बजारमा लन्च हुन नसकेको पौडेलले बताए । नयाँ सरकारले स्वदेशी उत्पादनलाई प्रवर्धन गर्ने नीति लिएकाले अबको दिनमा भने अवस्था केही सहज हुने आशा पलाएको पनि उनले बताए ।

८० प्रतिशत अन्तःशुल्क छुट दिन माग
उद्योगीहरूले स्वदेशी फलफूलमा आधारित वाइन उद्योग बचाउन सरकारसँग विशेष कर छुटको माग गरेका छन् । उनीहरूले सोमबार राजधानीमा पत्रकार सम्मेलन गरी उद्योगले स्वदेशी कच्चा पदार्थ (किबी) बाट उत्पादित वाइनमा लाग्दै आएको अन्तःशुल्कमा ८० प्रतिशत छुट दिएमात्रै बजारमा गएर प्रतिस्पर्धा गर्न सकिने बताए ।
अघिल्ला सरकारले देशभित्रको लगानी जोखिमको अवस्थाको सही ढंगले अध्ययन नै नगरी स्वदेशी उद्योगलाई पनि ठूलो परिमाणमा अन्तःशुल्क लगाउने नीति लिएपछि सबै उद्योग अहिले घाटामा चलिरहेको वसन्तपुर तिनजुरे वेभरेज प्रालिका सञ्चालक समिति सदस्य बिबिहाङ लिम्बूले बताए । उनका अनुसार कर नीतिका कारण लगानी जोखिममा विगत नौ वर्षदेखि धनकुटाको महालक्ष्मी नगरपालिकामा स्थापित यस उद्योगले कोशी प्रदेशका इलाम, पाँचथर, तेह्रथुम, संखुवासभा, भोजपुर, खोटाङ र धनकुटाका किसानहरूको किबी खरिद गरी प्रशोधन गरेर वाइन उत्पादन गर्दै आए पनि प्रतिस्पर्धा गर्न सकिने अवस्था नदेखेर बजारमा जान नसकेको पनि उनले बताए ।
स्वदेशी र आयातित फलफूलबाट बन्ने वाइनमा समान कर दर कायम गरिँदा स्थानीय उद्योगहरू समस्यामा परेका छन् । सरकारको नीतिले नै बिचौलिया र आयातित मदिरा व्यवसायीको मिलेमतोमा स्वदेशी उत्पादनलाई विस्थापित गर्न खोजेको कम्पनीका अध्यक्ष पौडेलले बताए । उद्योगले ६५ घरपरिवार किसानको ४०० रोपनी र उद्योगको आफ्नै १०० रोपनी गरी कुल ५०० रोपनी जमिनमा व्यावसायिक किबी खेती प्रवर्धन गरेको छ । किबी खेती लगाएको पाँच वर्षपछि मात्र उत्पादन सुरु हुने र ५० वर्षसम्म फल दिने हुनाले यसमा किसानको ठुलो लगानी छ ।
सरकारले प्रशोधन उद्योगलाई प्रोत्साहन नगरेमा किसानले उचित मूल्य नपाउने र उनीहरूको लगानी बालुवामा पानी हुने जोखिम बढेको छ । स्वदेशी फलफूलमा आधारित उद्योगलाई स्थापित गर्न सकेमा स्थानीय स्तरमा रोजगारी सिर्जना हुने, बाँझो जमिनको उपयोग बढ्ने र आयात प्रतिस्थापन भई मुलुक आत्मनिर्भर बन्ने सक्ने उनले बताए । तिनधुरे बगान ब्रान्डको किबी वाइन आगामी आर्थिक वर्षमा बजारमा ल्याउने अन्तिम तयारीमा रहेको उनले जनाए ।