गोल्डेन बुटमा कसको अधिकार ?

कतिपय विश्वकपमा गोल्डेन बुटको दौड सुरुआतमा सामान्य देखिन्छ र अन्त्यतिर मात्रै रोचक बन्छ । कतिपयमा भने एक जना खेलाडीले सुरुदेखि नै एकल दबदबा कायम गर्छन् । तर विश्वकप २०२६ को कथा फरक छ । यसपटकको गोल्डेन बुट प्रतिस्पर्धा फुटबल इतिहासकै सबैभन्दा रोमाञ्चकमध्ये एक बनेको छ । फ्रान्सका किलियन एम्बाप्पे, नर्वेका एर्लिङ हालान्ड, अर्जेन्टिनाका लियोनेल मेस्सी र इङ्ल्यान्डका ह्यारी केनले अधिकांश विश्वकपमा उपाधि जिताउन पर्याप्त हुने गोल संख्या पार गरिसकेका छन् ।

विश्वकपको एउटै संस्करणमा १० वा सोभन्दा बढी गोल गर्नु फुटबल इतिहासकै दुर्लभ उपलब्धिमध्ये एक हो । करिब एक शताब्दी लामो विश्वकप इतिहासमा गिनेचुने खेलाडी मात्रै यो उपलब्धिसम्म पुगेका छन् । तर २०२६ मा भने एकैपटक चार जना स्टार फरवार्ड त्यही उचाइतर्फ उन्मुख छन् । अहिलेसम्म मेस्सी आठ गोलसहित शीर्ष स्थानमा छन् । एम्बाप्पे र हालान्ड समान सात–सात गोलका साथ पछ्याइरहेका छन् भने केनले छ गोल गरेका छन् ।

हालैका अधिकांश विश्वकपमा यति गोल नै गोल्डेन बुट जित्न पर्याप्त हुन्थ्यो । सन् २००६ मा मिरोस्लाभ क्लोजे पाँच गोलसहित गोल्डेन बुट विजेता बनेका थिए । सन् २०१० मा थोमस मुलरले पनि पाँच गोलमै डिएगो फोर्लान, वेस्ली स्नाइडर र डेभिड भिल्लालाई असिस्टका आधारमा पछि पार्दै उपाधि जितेका थिए । सन् २०१८ मा ह्यारी केनका छ गोल र २०२२ मा एम्बाप्पेका आठ गोल असाधारण मानिएका थिए । तर यसपटक ती तथ्यांक त केवल सुरुआती आधारजस्तै बनेका छन् । इतिहाससँग तुलना गर्दा यो प्रतिस्पर्धा अझ रोचक देखिन्छ । यसअघि विश्वकपको एउटै संस्करणमा आठ वा सोभन्दा बढी गोल गर्ने खेलाडी जम्मा आठ जना मात्रै थिए— जस्ट फन्टेन, सान्डोर कोचिस, गर्ड मुलर, अडेमिर, युसेबियो, गिलेर्मो स्टाबिले, रोनाल्डो र एम्बाप्पे । अब मेस्सी पनि त्यो सूचीमा थपिएका छन् ।

लगभग सय वर्षको विश्वकप इतिहास समेटिएको त्यो सूचीमा अहिले २०२६ मा थप तीन जना खेलाडी पनि प्रवेश गर्ने सम्भावनामा छन् । फरक टोली, फरक खेलशैली र समान रूपमा प्रभावशाली प्रदर्शनले यो गोल्डेन बुट प्रतिस्पर्धालाई साँच्चिकै ऐतिहासिक बनाएको छ । गोल्डेन बुटको निर्णय गोल संख्याबाट हुन्छ । गोल बराबरी भए असिस्ट हेरिन्छ र त्यसपछि कम मिनेट खेलेको खेलाडीलाई प्राथमिकता दिइन्छ । त्यसैले हरेक गोल र हरेक असिस्ट निर्णायक बन्न सक्छ । एम्बाप्पेका दुई असिस्ट छन् भने मेस्सी र केनका एक–एक असिस्ट छन् । हालान्ड असिस्टमा पछि भए पनि उनको गोल गर्ने दक्षता सबैभन्दा प्रभावशाली छ ।

किलियन एम्बाप्पे (फ्रान्स)
एम्बाप्पे फेरि एकपटक विश्वस्तरको प्रदर्शन गरिरहेका छन् । उनले सात गोल र दुई असिस्ट गर्दै ४४१ मिनेट खेलेका छन्, जसले फ्रान्सको आक्रमणमा उनको प्रभाव स्पष्ट देखाउँछ । उनले २६ प्रहारमध्ये १७ पटक लक्ष्यमा प्रहार गरेका छन् भने २६.९ प्रतिशत प्रहार गोलमा परिणत गरेका छन् । समूह चरणमा चार गोल र नकआउट चरणमा तीन गोल गर्दै उनले फ्रान्सको आक्रमणको नेतृत्व गरेका छन् । उनका लागि नौ वटा स्पष्ट गोल अवसर सिर्जना भएका थिए, जसमा चारलाई गोलमा परिणत गरेका छन् ।

एम्बाप्पे यसअघि नै एउटै विश्वकपमा आठ वा बढी गोल गर्ने खेलाडीको विशिष्ट सूचीमा छन् । अब उनी यो उपलब्धि दुई पटक हासिल गर्ने पहिलो खेलाडी बन्ने संघारमा छन् ।

एर्लिङ हालान्ड (नर्वे)
हालान्डका तथ्यांक प्रतियोगितामुखी उत्कृष्ट स्ट्राइकरका रूपमा देखिन्छन् । यो उनको पहिलो विश्वकप भए पनि उनले सात गोल गरिसकेका छन् । उनले केवल ३६० मिनेट खेलेका छन् र उनका प्रहारमध्ये ३८.९ प्रतिशत गोलमा परिणत भएका छन्, जुन चार प्रतिस्पर्धीमध्ये सबैभन्दा उच्च हो । १८ प्रहारमध्ये १२ पटक लक्ष्यमा प्रहार गरेका उनले ११ स्पष्ट अवसरमध्ये छ गोल गरेका छन् । स्पष्ट अवसर उपयोग दर ५४.५ प्रतिशत रहेको छ ।

समूह चरणमा चार र नकआउट चरणमा तीन गोल गरेका हालान्डको अपेक्षित गोल (एक्सजी) ४.३ मात्र छ । तर उनले आठ गोल गरेर अपेक्षाभन्दा निकै उत्कृष्ट फिनिसिङ क्षमता देखाएका छन् । उनीसँग असिस्ट नभएकाले बराबरीमा केही कमजोर पर्न सक्छन् । तर प्रति गोल कम समय खर्चिने क्षमता र पेनाल्टी क्षेत्रभित्रको प्रभुत्वका कारण उनी अझै पनि गोल्डेन बुटका बलिया दाबेदार हुन् ।

लियोनेल मेस्सी (अर्जेन्टिना)
मेस्सीको आठ गोल केवल गोल संख्याको कथा होइन, त्यो प्रभाव, सही समय र खेल नियन्त्रणको कथा पनि हो । उनले ४१० मिनेट खेलेका छन्, जुन चार प्रमुख प्रतिस्पर्धीमध्ये दोस्रो सबैभन्दा कम हो । गोल बराबरी भएको अवस्थामा यही तथ्य निर्णायक बन्न सक्छ । मेस्सीले २९ प्रहार गरेका छन्, जसमा १७ लक्ष्यमा पुगेका छन् । उनको गोल रूपान्तरण दर २७.६ प्रतिशत छ ।

उनका लागि सिर्जना भएका स्पष्ट अवसर अन्य प्रतिस्पर्धीभन्दा कम छन् । छ स्पष्ट अवसरमध्ये उनले दुईलाई मात्रै गोलमा परिणत गरेका छन् । उनका आठ गोलमध्ये छ समूह चरणमा र दुई नकआउट चरणमा आएका हुन् । उनको अपेक्षित गोल (एक्सजी) ५.०२ भए पनि उनले आठ गोल गरेका छन्, जसले कठिन अवसरलाई समेत गोलमा बदल्ने असाधारण क्षमता अझै कायम रहेको देखाउँछ । सन् २०२२ मा विश्वकपमा उत्कृष्ट गोल यात्रा तय गरेका मेस्सीले २०२६ मा पनि त्यस्तै अर्को यादगार अभियान रचिरहेका छन् ।

ह्यारी केन (इङ्ल्यान्ड)
केनको सबैभन्दा ठूलो विशेषता निरन्तरता हो । उनले छ गोल, एक असिस्ट र ४४३ मिनेट खेलिसकेका छन् । १९ प्रहारमध्ये १० लक्ष्यमा पुगेका छन् भने ३१.६ प्रतिशत प्रहार गोलमा परिणत भएका छन् । उनले पाएको दुईवटै पेनाल्टीलाई सफलतापूर्वक गोलमा परिणत गरेका छन् । स्पष्ट अवसर उपयोग दर ५७.१ प्रतिशत रहेको छ, जुन चारै प्रतिस्पर्धीमध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट हो ।

केनले समूह चरण र नकआउट चरणमा समान तीन–तीन गोल गरेका छन् । उनको अपेक्षित गोल (एक्सजी) ३.४ मात्रै भए पनि उनले छ गोल गरेर अपेक्षाभन्दा निकै राम्रो प्रदर्शन गरेका छन् । गोलसँगै खेल निर्माणमा पनि योगदान दिने क्षमता भएकाले असिस्टका आधारमा हुने टाइब्रेकरमा केनलाई फाइदा पुग्न सक्छ । उनले सन् २०१८ मा छ गोलसहित गोल्डेन बुट जितेका थिए । यसपटक भने त्यो उपलब्धिलाई बराबरी वा पार गर्ने लक्ष्यसहित उनी फेरि उपाधि दौडमा छन् ।