ट्रम्पको भाषणका शब्दमा बाजी !

वासिङ्टन (एजेन्सीहरू) – अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प मञ्चमा उभिएर भाषण गर्दै थिए । उनका अगाडि टेलिप्रम्प्टरमा देखिने शब्दहरू केवल भाषणको हिस्सा थिएनन् – कसैका लागि ती पैसा कमाउने संकेत पनि बनिरहेका थिए । राष्ट्रपति कुन शब्द बोल्छन्, कुन वाक्यांश प्रयोग गर्छन् वा कुन विषय उल्लेख गर्छन् भन्ने अनुमानमा मानिसहरू बाजी लगाउने ‘प्रिडिक्सन मार्केट’मा ह्वाइट हाउसकै एक कर्मचारीले गोप्य जानकारी प्रयोग गरेर एक लाख डलरभन्दा बढी कमाएको घटना अहिले अमेरिकी नियामकको कारबाहीमा पुगेको छ ।
घटना पूर्व ह्वाइट हाउस टेलिप्रम्प्टर अपरेटर ग्याब्रियल पेरेजसँग सम्बन्धित हो । अमेरिकी कमोडिटी फ्युचर्स ट्रेडिङ कमिसन (सीएफटीसी) का अनुसार पेरेजले राष्ट्रपति ट्रम्पका भाषण सार्वजनिक हुनुअघि नै त्यसको सामग्रीमा पहुँच पाउँथे र त्यही जानकारी प्रयोग गरेर ‘काल्सी’ नामक प्रिडिक्सन मार्केटमा कारोबार गर्थे । अन्ततः उनले १ लाख ७ हजार ५३९ डलर २ सेन्ट नाफा कमाएको नियामकले जनाएको रोयटर्सको समाचारमा छ । 
यो सामान्य सेयर बजारमा कम्पनीको गोप्य सूचना चुहाएर कारोबार गर्ने घटनाभन्दा केही फरक र अनौठो देखिन्छ । यहाँ प्रश्न कुनै कम्पनीको सेयर मूल्य बढ्छ कि घट्छ भन्ने थिएन । प्रश्न थियो—ट्रम्पले आफ्नो अर्को भाषणमा ‘कुन शब्द बोल्लान् ?’
सीबीजे न्युजका अनुसार काल्सीको ‘मेन्सन मार्केट्स’ मा कुनै सार्वजनिक व्यक्तिले भाषण वा कार्यक्रममा निश्चित शब्द, वाक्यांश वा विषय उल्लेख गर्छन् कि गर्दैनन् भन्नेमा कारोबार गर्न सकिन्छ । अर्थात् बजारमा ‘ट्रम्पले यो शब्द बोल्छन्’ भन्ने अनुमानमा पैसा लगाउन सकिन्छ । 
पेरेजका लागि भने यो अनुमान थिएन । उनी राष्ट्रपति ट्रम्पको टेलिप्रम्प्टर सञ्चालन गर्ने कर्मचारी थिए । एबीसी न्युजका अनुसार उनले सन् २०१६ देखि ट्रम्पको टेलिप्रम्प्टर सञ्चालन गर्दै आएका थिए र एक दर्जनभन्दा बढी भाषणसँग सम्बन्धित कारोबार गरेको अनुसन्धानकर्ताहरूले पत्ता लगाएका थिए । 
सीएफटीसीको निष्कर्षअनुसार पेरेजले सन् २०२५ डिसेम्बरदेखि २०२६ फेब्रुअरीसम्म ट्रम्पका भाषणमा आउने शब्द तथा वाक्यांशका आधारमा कारोबार गरेका थिए । सीएफटीसीले पेरेजले आफ्नो सरकारी जिम्मेवारीबाट प्राप्त गोप्य जानकारीको दुरुपयोग गरी ‘विश्वास र जिम्मेवारीको उल्लंघन’ गरेको जनाएको छ । 
रोचक पक्ष के छ भने उनको अस्वाभाविक कारोबार काल्सीको आफ्नै निगरानी प्रणालीले पहिचान गरेको थियो । रोयटर्सका अनुसार काल्सीले ग्राहकको कारोबार तथा बजार गतिविधि निगरानी गर्ने क्रममा शंकास्पद गतिविधि भेटेपछि त्यसलाई सीएफटीसीसमक्ष पठाएको थियो । काल्सीका कानुनी तथा प्रवर्तन प्रमुख रोबर्ट डिनोल्टले कम्पनीको निगरानी टोलीले कारोबार पहिचान, अनुसन्धान र नियामकलाई जानकारी गराएको बताएका थिए । 
जुलाईमा घटना सार्वजनिक भएपछि पेरेजलाई ह्वाइट हाउसले बेतलबी बिदामा राखेको थियो । ह्वाइट हाउसकी प्रेस सचिव करोलिन लेभिटले उनको गतिविधिलाई ‘दुर्भाग्यपूर्ण’ र ‘लज्जास्पद’ भनेकी थिइन् । पछि ह्वाइट हाउसका एक अधिकारीले पेरेज अब संघीय सरकारमा कार्यरत नरहेको बताएका थिए । द वाशिङ्टन पोस्टका अनुसार उनी बर्खास्त भएका हुन् वा राजीनामा दिएका हुन् भन्ने भने खुलाइएको थिएन ।
अब सीएफटीसीसँग भएको सम्झौताअनुसार पेरेजले आफूले कमाएको १ लाख ७ हजार ५३९ डलर २ सेन्ट फिर्ता गर्नुपर्नेछ । त्यसबाहेक ६५ हजार डलर नागरिक जरिवाना तिर्नुपर्नेछ । उनलाई तीन वर्षसम्म सीएफटीसीअन्तर्गत दर्ता भएका संस्थामार्फत कारोबार गर्न पनि प्रतिबन्ध लगाइएको छ । अनुसन्धानमा उनले ‘उत्कृष्ट सहयोग’ गरेको भन्दै नियामकले जरिवाना घटाएको जनाएको छ । 
पेरेजको घटना त्यतिमै सीमित छैन । यसले तीव्र रूपमा फैलिरहेका प्रिडिक्सन मार्केटमा ‘भित्रको सूचना’ प्रयोग गर्ने जोखिमसमेत उजागर गरेको छ । चुनाव, आर्थिक सूचकदेखि सार्वजनिक व्यक्तिका भाषणसम्मका घटनामा पैसा लगाउन सकिने यस्ता बजार विस्तार भइरहेका बेला आफूलाई थाहा भएको गोप्य सूचना प्रयोग गरेर सर्वसाधारणभन्दा अगाडि बाजी लगाउने प्रवृत्तिले नियामकलाई नयाँ चुनौती दिएको छ ।
राष्ट्रपति के बोल्छन् भन्ने कुरा अनुमान गरेर पैसा कमाउने प्रयास आफैंमा असामान्य लाग्न सक्छ । तर अझ असामान्य कुरा के हो भने त्यो अनुमान गर्ने व्यक्तिले राष्ट्रपतिको मुखबाट शब्द निस्कनुअघि नै टेलिप्रम्प्टरको स्क्रिनमा ती शब्द देखिइसकेको थियो । यही कारण पेरेजको कथा एउटा अनौठो बाजीको कथा मात्र नभई सूचनामाथिको पहुँच कसरी व्यक्तिगत नाफाको माध्यम बन्न सक्छ भन्ने नयाँ पुस्ताको ‘इन्साइडर ट्रेडिङ’को उदाहरण बनेको छ ।