साउदी अरबमाथि नयाँ संकट

रियाद । साउदी अरबका युवराज मोहम्मद बिन सलमानका लागि वर्षको सुरुआत राम्रो भएको थियो । उनले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई भेटेका थिए र इरानसँग युद्ध सुरु भएपछि पनि साउदी अरब तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित देखिएको थियो । किनभने उसले होर्मुज जलमार्गमा निर्भर नभई अर्को पाइपलाइनमार्फत तेल निर्यात गर्न सक्थ्यो ।
अहिले भने यमनका इरान समर्थित हुथी विद्रोहीहरूसँगको बढ्दो संघर्षले साउदी अरबको सुरक्षामा नयाँ चुनौती थपेको छ । यसले युवराज सलमानको तेलमा निर्भर अर्थतन्त्रलाई परिवर्तन गर्ने योजनालाई पनि असर पार्न थालेको छ ।
शनिबार हुथीहरूले प्रहार गरेको एउटा मिसाइल राजधानी रियादको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा खस्यो । यस आक्रमणमा कम्तीमा १२ जनाको मृत्यु भयो र सयौं मानिस घाइते भए । यो आक्रमण अमेरिकी सहयोगीमाथि भएको सबैभन्दा घातक आक्रमण भएको बताइएको छ ।
घटनामा २८ वर्षीया एक इजिप्टेली विमान परिचारिकाको हात उडेको थियो र अत्यधिक रक्तस्रावका कारण उनको मृत्यु भयो । अन्य केही पीडितले पनि हातखुट्टा गुमाएका छन् ।
मिसाइलले विमानस्थलका दुई वटा टर्मिनलमा क्षति पु¥याएको छ भने छानाको केही भाग भत्किएको छ । सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएको भिडियोहरूमा यात्रुहरू रगतले लतपत भुइँमा आफ्नो सामान घिसार्दै बाहिर निस्किरहेको देखिन्छ । घटनालगत्तै विमानस्थल बन्द गरिएको थियो भने बन्द गरिएको विमानस्थलमा आइतबार अर्को क्षेप्यास्त्र खस्दा टर्मिनल–४ मा आगलागी भएको र केही व्यक्ति घाइते भएको बताइएको छ ।
केही महिनाअघि मात्रै साउदी अधिकारीहरूले हुथीहरूको खतरा नियन्त्रणमा रहेको दाबी गरेका थिए । तर अहिले उनीहरूको आक्रमण विमानस्थल, तेल प्रशोधन केन्द्र र मुख्य पूर्व–पश्चिम पाइपलाइनसम्म पुग्न थालेको छ । यसले साउदी अरबको दक्षिणी सीमामा बढ्दो खतरा देखाएको छ ।
यो द्वन्द्वले पर्यटन र यात्रा क्षेत्रलाई अर्थतन्त्रको मुख्य आधार बनाउने साउदी योजनामा पनि असर पार्न थालेको छ । महिनाको अन्त्यमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय लगानी सम्मेलनसमेत अन्योलमा परेको छ । युद्धका कारण सरकारी खर्च बढेको छ र बजेट घाटा पनि चुलिएको छ । अर्थतन्त्र संकुचित हुने जोखिम बढेर गएको छ ।
साउदी अरब प्रविधि उद्योग र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) क्षेत्रमा ठूलो लगानीकर्ता हो । साथै अमेरिकी सेनालाई जमिन र आकाशमार्ग प्रयोग गर्न अनुमति दिने महत्त्वपूर्ण देश पनि हो । राष्ट्रपति ट्रम्पले अमेरिकाले हुथीहरूसँग सम्पर्कमा रहेको तर आवश्यक परे साउदी अरबको पक्षमा आक्रमणमा सहभागी हुन सक्ने बताएका छन् ।
हुथी समूहले साउदीका विमानस्थलहरू आफ्नो लक्ष्य भएको चेतावनी पुनः दोहोर्याएको छ । यहीबीच साउदी अधिकारीहरूले हुथीका यस्ता आक्रमण रोक्न आवश्यक मिसाइल प्रतिरक्षा सामग्रीको भण्डार घट्दै गएको छ ।
यमनबाट करिब ५०० माइल टाढा रहेको रियादमा हुने आक्रमणले राजधानीका केही क्षेत्रलाई युद्धक्षेत्रजस्तै बनाइदिएको छ । विस्फोटका आवाज सुनिन थालेपछि मानिसहरू सुरक्षित स्थानमा लुक्न बाध्य भएका छन् ।
बिहीबार प्रतिरक्षा गरिएको एउटा ब्यालेस्टिक मिसाइलको भग्नावशेष स्वास्थ्य क्लिनिक परिसरमा खसेको थियो । यसपछि वित्तीय क्षेत्रमा काम गर्ने कर्मचारी, केही अन्तर्राष्ट्रिय विद्यालयका विद्यार्थी र कूटनीतिज्ञहरूलाई सुरक्षित स्थानमा बस्न सरकारले निर्देशन दिएको थियो ।
४१ वर्षीय युवराज सलमान अहिले सुरक्षात्मक बंकर भएका दरबारहरूबीच आवतजावत गरिरहेका छन् । उनको सुरक्षाका लागि विशेष सुरक्षा टोली परिचालन गरिएको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार युवराजसँग सजिलो विकल्प छैन । सैन्य प्रतिकार गरे युद्ध अझै गहिरिन सक्छ तर प्रतिक्रिया नदिँदा पनि आक्रमण जारी रहने सम्भावना छ ।
पछिल्लो दशकमा युवराजले ‘निओम’ सहर, रियादको विशाल घनाकार भवन र मरुभूमिमा स्की रिसोर्टजस्ता महŒवाकांक्षी परियोजनाहरूमा ठूलो लगानी गरेका छन् । यी परियोजनाहरूको लागत खरबौं डलर पुग्ने अनुमान गरिएको छ तर इरानसँगको युद्ध र त्यसबाट भएको आर्थिक क्षतिले यस्ता परियोजनाहरू सञ्चालन गर्न झन् कठिन बनाएको छ । विदेशी लगानी घटेको छ र सन् २०३० सम्मको लक्ष्यभन्दा निकै पछाडि परेको छ ।
रक्षा र पूर्वाधारमा बढ्दो खर्चका कारण आर्थिक विविधीकरणका योजनामा लगानी गर्न आवश्यक रकम कम हुन थालेको छ । एआइको केन्द्र बन्ने साउदी योजनामा पनि नयाँ जोखिम देखिएको छ किनभने डाटा सेन्टरहरू आक्रमणका सम्भावित लक्ष्य बन्ने देखिदैछ ।
धेरै परियोजनाहरू अहिले रोकिएका छन् भने केही पुनरावलोकन पनि भइरहेका छन् । साउदी अर्थ मन्त्रालयले सन् २०२६ मा देशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) ३.६ प्रतिशतले घट्ने अनुमान गरेको छ ।
साउदी अरबले सन् २०१५ मा यमनको गृहयुद्धमा आफ्नो ठाउँ खोज्दै प्रवेश गरेको थियो । उसले अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा मान्यता प्राप्त सरकारलाई समर्थन गर्दै हुथीहरूविरुद्ध सैन्य कारबाही गरेको थियो । त्यसपछि हुथीहरूले साउदीका तेल केन्द्र र रियादजस्ता सहरमा आक्रमण गर्न थालेका थिए । दुवै पक्षबीच सन् २०२२ मा युद्धविराम भयो तर अहिले फेरि द्वन्द्व चर्किएको छ ।
युद्ध सुरु भएपछि साउदी अरबले इरानसँगको कूटनीतिक सम्पर्क खुला राख्ने प्रयास गरिरहेको थियो । युवराजले आफ्ना सल्लाहकारहरूलाई इरानसँग संवाद जारी राख्न र साउदीको उद्देश्य टकराव नभएको स्पष्ट पार्न निर्देशन दिएका थिए ।
अहिले साउदी अरबले सहयोगका लागि पाकिस्तानलाई मनाउने प्रयास गरिरहेको छ । साथै नयाँ हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली खोजिरहेको छ र यमनका आफ्ना सहयोगीहरूलाई मद्दत गर्न विदेशी लडाकु भर्ती गर्ने सम्भावना पनि खोजिरहेको छ । (द वाल स्ट्रिट जर्नल)