थाइल्याण्ड–कम्बोडिया विवाद मध्यस्थता असफल

बैंकक – थाइल्याण्ड र कम्बोडियाबीचको सीमावर्ती क्षेत्रमा जारी भीषण झडपले दोस्रो हप्तामा प्रवेश गर्दा एक ६३ वर्षीय थाई नागरिकको मृत्यु भएको छ । थाई स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार, सिसाकेत प्रान्तमा कम्बोडियाली सेनाले प्रहार गरेको रकेटको छर्रा लागेर ती गैर–सैनिकको मृत्यु भएको हो । यो डिसेम्बर ७ देखि सुरु भएको लडाईंमा मारिने पहिलो सर्वसाधारण भएको मन्त्रालयका प्रवक्ता एकाचाई पिएनस्रिवाचराले पुष्टि गरेका छन् ।

कम्बोडियाली सेनाले नागरिक बस्तीमा रकेट आक्रमण गरेको थाई सेनाले स्पष्ट पारेको छ । यस घटनाले सन् १९६० को दशकको औपनिवेशिक कालदेखिको ८०० किलोमिटर लामो सीमा विवादलाई थप चर्काएको छ । यसले प्राचीन प्रहरीद्वार (प्रासात प्रह विहर) जस्ता सांस्कृतिक महत्वका क्षेत्रहरू प्रमुख विवादको जड बल्झाएको छ । यसअघि भएका झडपमा कम्तीमा २५ जनाको ज्यान गइसकेको छ । तीमध्ये १४ थाई सैनिक र ११ कम्बोडियाली नागरिकहरू छन् ।

थाई रक्षा मन्त्रालयका प्रवक्ता सुरसन्त कोङसिरीले कम्बोडियाले शनिबार रातिदेखि सिसाकेतसहितका सीमावर्ती प्रान्तहरूमा गोलाबारी गरिरहेको बताएका छन् । उनले भने, ‘आइतबार बिहान पनि आक्रमण जारी रह्यो ।’ यता, कम्बोडियाली पक्षले पनि थाइल्यान्डले मध्यरातदेखि मोर्टार र बम प्रहार गरेको दाबी गरेको छ । यसलाई रक्षा मन्त्रालयका प्रवक्ता माली सोचिताले आत्मरक्षा भनेका छन् । दुवै पक्षले एकअर्कालाई झडप भड्काउने र नागरिकमाथि आक्रमण गर्ने आरोप लगाइरहेका छन् ।

यो द्वन्द्वलाई शान्त पार्न अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले गरेको प्रयासमा पनि शंका उत्पन्न भएको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले शुक्रबार दक्षिणपूर्वी एसियाली छिमेकीहरूले युद्धविराम गर्ने सहमति गरेको बताएका थिए तर थाई प्रधानमन्त्री अनुतिन चर्नभिराकुलले उक्त भनाइलाई खण्डन गर्दै ट्रम्पको फोन कलमा युद्धविरामको कुरा नआएको स्पष्ट पारेका छन् । ट्रम्पले गत अक्टोबरमा युद्धविराम लम्ब्याउने सहमति र नयाँ व्यापार सम्झौताको घोषणा गरे पनि थाई सैनिकहरू बारुदी सुरुङमा घाइते भएपछि थाइल्यान्डले त्यसलाई स्थगित गरेको थियो । यसअघि जुलाईमा अमेरिका, चीन र आसियान अध्यक्ष मलेसियाले पनि युद्धविरामको मध्यस्थता गरेका थिए । सीमावर्ती क्षेत्रका बासिन्दाहरूले युद्धविरामको आशा गर्दागर्दै  पनि द्वन्द्व चर्किएपछि आक्रोश र पीडा व्यक्त गरेका छन् । कम्बोडियाको बेन्तेय मिन्चेय प्रान्तको एक उद्धार केन्द्रमा ६३ वर्षीय सिन लीपले एएफपीसँग कुरा गर्दै भने, ‘छ दिनदेखि यहाँ छु, लडाईं बन्द भए मेरा घरका गाईबस्तुको हालत सुध्रिने थियो ।’ अर्की शरणार्थी चेभ सोकुनकी श्रीमती थाइल्यान्डमा मालीको रूपमा काम गरिरहेकी छन् । जुलाईको झडपमा दशौं हजार कम्बोडियाली कामदारहरूलाई कामबाट निकालिएको थियो ।

ट्रम्पको वाचा पूरा नहुँदा कम्बोडियाले शनिबार सीमा नाका बन्द गरेको छ । यता, थाई सेनाले सा काइओ र त्राट प्रान्तमा साँझ ७ बजेदेखि बिहान ५ बजेसम्म कर्फ्युलगाएको छ । यो द्वन्द्वले क्षेत्रीय स्थिरतामा गम्भीर चुनौती उत्पन्न गरेको छ । आसियान र अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिहरूले तत्काल युद्धविरामको आह्वान गरेका छन् । तर दुवै पक्षबीचको तनाव र आरोप–प्रत्यारोपले स्थिति झन् जटिल बनाउँदै लगेको एएफपीले जनाएको छ ।