इरान वार्ता र युद्ध दुवैका लागि तयार छ : विदेशमन्त्री

तेहरान । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सयौंको ज्यान जानेगरी भएको प्रदर्शनलाई लिएर सैन्य हस्तक्षेप गर्ने बारम्बार धम्की दिएपछि इरानका विदेशमन्त्रीले सोमबार इस्लामिक गणतन्त्र युद्ध र वार्ता दुवैका लागि तयार रहेको बताएका छन् ।

सुरुमा आर्थिक गुनासोबाट सुरु भएको दुई हप्ताभन्दा बढी लामो विरोध प्रदर्शन सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिपछि इरानमा शासन गर्दै आएको इस्लामिक प्रशासनका लागि अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ ।

संकटको गम्भीरताको संकेतपछि इरानी अधिकारीहरूले ८४ घण्टादेखि इन्टरनेटमा प्रतिबन्ध लगाएका छन् । सरकारले इन्टरनेटमा प्रतिबन्ध लगाउनु अधिकारकर्मीहरूको बुझाइमा इरानमा चलिरहेको आन्दोलनबारे नागरिकलाई यथार्थ तथ्य लुकाउनु र जानकारी बाहिरिन नदिनु हो । 

नर्वेमा मुख्यालय रहेको एक इरानी गैरसरकारी संस्था इरान ह्युमन राइट्स (आईएचआर) ले कम्तीमा १९२ प्रदर्शनकारीको मृत्यु भएको पुष्टि गरेको छ ।

‘अप्रमाणित रिपोर्ट अनुसार सयौ‌ंको संख्यामा आन्दोलनकारीको मृत्यु भएको छ,’ आइएचआरले भनेको छ, ‘केही स्रोतले आन्दोलनका क्रममा मृत्यु हुनेको संख्या दुई हजारभन्दा बढी पुगेको हुनसक्ने र दुई हजार ६०० भन्दा बढी पक्राउ परेको बताएका छन् ।’

इरानमा प्रतिबन्धित विपक्षी समूह पिपुल्स मुजाहिद्दिन (एमइके) ले आफ्नो स्रोतलाई उद्धृत गर्दै तीन हजारभन्दा बढी व्यक्ति मारिएको बताएको छ ।

इरानको सरकारी मिडियाले सुरक्षा बलका दर्जनौं सदस्यहरू मारिएको र उनीहरूको अन्त्येष्टि सरकार समर्थक र्यालीमा परिणत भएको बताएको छ ।

इरानबाट निस्किने समाचार संस्था तथा पत्रपत्रिकाहरूले प्रदर्शनको आकर्षण क्रमशः घट्दै गइरहेको बताएका छन् । तेहरानका गभर्नर मोहम्मद सादेग मोटामेदियनलाई उद्धृत गरी एक टेलिभिजनमार्फत प्रशारित अन्तवार्तामा प्रदर्शन घटिरहेको बताइएको छ । 

सरकारले ‘दंगा’ का पीडितहरूका लागि तीन दिने राष्ट्रिय शोकको घोषणा गरेसँगै सोमबार तेहरानमा प्रदर्शन निकालिएको छ । इस्लामिक गणतन्त्रको संस्थापन पक्षधरहरूले प्रदर्शनमा व्यापक सहभागिता भएको तस्बिर प्रसारण गरेको छ ।

यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको वर्तमान अवस्थासम्बन्धी विषयमा आफ्नो प्रशासनले विभिन्न सम्भावित विकल्पहरूबारे विचार गरिरहेको बताएका छन् । इरानभित्र देखिएका पछिल्ला घटनाक्रम र आन्तरिक परिस्थितिसम्बन्धी रिपोर्टहरूको पृष्ठभूमिमा अमेरिकी पक्षले यस विषयलाई गम्भीरतापूर्वक मूल्यांकन गरिरहेको उनले जानकारी दिए ।

आइतबार एयर फोर्स वनमा सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै राष्ट्रपति ट्रम्पले भने, ‘हामी यस विषयलाई अत्यन्त सावधानीपूर्वक अध्ययन गरिरहेका छौं । अमेरिकी सेनासहित सम्बन्धित निकायहरूले पनि परिस्थितिको मूल्यांकन गरिरहेका छन् । उपलब्ध विकल्पहरूबारे उपयुक्त समयमा निर्णय लिइनेछ ।’

उनले इरानको आन्तरिक अवस्थाको निरन्तर अनुगमन भइरहेको र त्यसले क्षेत्रीय सुरक्षा तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्थिरतामा पार्न सक्ने सम्भावित प्रभावहरूलाई ध्यानमा राखिएको उल्लेख गरे । अमेरिकी प्रशासनले कूटनीतिक, राजनीतिक तथा सुरक्षा सम्बन्धी सबै पक्षलाई सन्तुलितरूपमा समीक्षा गरिरहेको जनाइएको छ ।

राष्ट्रपति ट्रम्पले हालसम्म कुनै ठोस निर्णय भइनसकेको स्पष्ट पार्दै परिस्थितिको विकासअनुसार आगामी कदम तय गरिने संकेत गरे । विश्लेषकहरूका अनुसार, अमेरिका–इरान सम्बन्धमा हुने कुनै पनि परिवर्तनले मध्यपूर्व क्षेत्रको समग्र स्थायित्व र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा प्रभाव पार्न सक्ने भएकाले विश्व समुदायले यस विषयलाई चासोपूर्वक हेरिरहेको छ ।

अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय तथा राष्ट्रिय सुरक्षा निकायहरूले राष्ट्रपति र प्रशासनलाई इरानको अवस्थाबारे नियमित रूपमा जानकारी प्रदान गरिरहेका छन् । आगामी दिनहरूमा अमेरिकी नीतिगत धारणा कस्तो रहनेछ भन्ने विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यान केन्द्रित रहेको छ ।

यसैगरी, संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले इरानी अधिकारीहरूलाई अत्यधिक संयम अपनाउन र देशभित्र सूचना पहुँच सुनिश्चित गर्न आग्रह गरेका छन् । आइतबार महासचिवका प्रवक्ताले उक्त जानकारी दिएका हुन् । 

महासचिवका प्रवक्ता स्टेफान दुजारिकले जारी गरेको वक्तव्यमा भनिएको छ, ‘महासचिवले इरानी अधिकारीहरूलाई अत्यन्त संयम अपनाउन तथा अनावश्यक बल प्रयोग नगर्न आग्रह गर्नुभएको छ ।’

वक्तव्यमा इरानभित्र सूचना प्रवाह सहज बनाउने कदम चाल्न, विशेषगरी अवरुद्ध सञ्चार सेवाहरू पुनःस्थापना गर्न पनि महासचिवले आग्रह गरेको उल्लेख गरिएको छ ।

गत डिसेम्बरको अन्त्यदेखि इरानका विभिन्न सहरहरूमा प्रदर्शनहरू सुरु भएका छन् । राष्ट्रिय मुद्राको मूल्य तीव्र रूपमा घट्नु र लामो समयदेखि कायम आर्थिक कठिनाइका कारण जनआक्रोश बढेको बताइएको छ । इरानी अधिकारीहरूले प्रदर्शन भएको स्वीकार गर्दै आर्थिक गुनासाहरू समाधान गर्न इच्छुक रहेको जनाएका छन्, यद्यपि हिंसा र तोडफोडप्रति चेतावनी दिएका छन् ।

शुक्रबार टेलिभिजनमार्फत राष्ट्रलाई सम्बोधन गर्दै इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीले राष्ट्रिय एकता कायम राख्न नागरिकहरूलाई आग्रह गरेका थिए । उनले केही प्रदर्शनकारीहरूले संयुक्त राज्य अमेरिकालाई खुसी पार्ने प्रयास गरिरहेको आरोप पनि लगाएका थिए ।

प्रदर्शनका क्रममा प्रहरी र सरकारद्वारा ‘उपद्रवी’ भनिएका समूहबीच झडप भएको र त्यसमा केही मानिसको ज्यान गएको खबर आएको छ । तर हालसम्म मृतकको आधिकारिक संख्या सार्वजनिक गरिएको छैन ।

संयुक्त राष्ट्रसंघले इरानको अवस्थालाई नजिकबाट नियालिरहेको र सबै पक्षलाई शान्ति, संवाद तथा मानवअधिकारको सम्मान गर्न आग्रह गरिरहेको जनाएको छ ।