राजधानीमै पूर्वाधार निर्माणको दुरावस्था (फोटोसहित)

काठमाडौं । काठमाडौं महानगरको व्यस्त क्षेत्र तिनकुनेस्थित बाग्मती नदी माथि निर्माणाधीन पुल ११ वर्ष बितिसक्दा पनि अझै अलपत्र अवस्थामा छ । २०७१ सालमा नै ठेक्का लागेर निर्माण अगाडि बढेको यो पुल आज २०८२ साल सकिन लाग्दा समेत सम्पन्न हुन नसकेको हो । 
‘आर्स एन्ड ब्रिज’ प्रविधि अनुसार निर्माण गर्ने भनिएको यो पुल पहिलो पटक ठेक्का लिएको पप्पु कस्ट्रक्सनले सही ढंगले काम नगरेकै कारण देशको प्रमुख प्रशासनिक केन्द्र सिंहदरबारबाट करिब आधा किलोमिटरको दूरीमा रहेको यो पुल अलपत्र बन्न पुग्यो । 
पुलको निर्माण अलपत्र बन्दा जीर्ण बन्दै गएको पुरानो पुलबाट आवत–जावत गर्ने सवारी साधनको बढ्दो चापले यात्रुले सधैं जसो सवारी जामको सामना गर्नुपरिरहेको छ । पुल निर्माण अलपत्र हुँदा तिनकुने क्षेत्रमा ट्राफिक जाम हुने, असुरक्षित यात्राको जोखिम बढ्नुका साथै व्यापार व्यवसाय सुस्त देखिएको स्थानीयबासी बताउँछन् । सडक विभाग अन्तर्गतको काठमाडौं चक्रपथ सुधार योजना अन्तर्गत यो पुल निर्माणाधीन छ । काठमाडौं चक्रपथ सुधार योजनाले सम्भव भएसम्म चाँडो काम सम्पन्न गर्न प्रक्रिया थाल्नु पर्ने तथा सम्पन्न गर्न नसक्ने हो भने त्यसको स्पष्ट कारण खुलाउनु पर्ने स्थानीयबासीको माग छ । 
यो पुलको निर्माण समयमै नबन्दा जनतालाई सरकारबाट धोका भएको अनुभुती भएको स्थानीयबासी प्रदीप थापा बताउँछन् । ‘म दशकौंदेखि यही क्षेत्रमा बसोबास गरिरहेको छु । उतिबेला नै यो पुल निर्माणको चर्चा हुने गरेको थियो,’ उनले भने, ‘तर, आजसम्म आइपुग्दा यो पुल बन्न नसक्दा सवारी साधनमा र पैदलमा यात्रा गर्ने यात्रुलाई सास्ती भइरहेको छ ।’ सडक विभागले सुरुमा पप्पु कन्स्ट्रक्सनलाई निर्माणको ठेक्का दिएपछि उसले पुलको संरचना निर्माण गर्न थालेको र पछि फेरि काम रोकिएको उनी सम्झनछन् । अहिले सञ्चालनमा रहेको पुरानो पुल साँधुरो भएकाले यात्रुलाई पैदल यात्रु र सवारी सञ्चालकलाई सास्ती हुने गरेको उनी बताउँछन् । 

तिनकुने क्षेत्रमा रहेको पुरानो पुलको दुवैतर्फ समानान्तर दुईवटा नयाँ पुल निर्माणका लागि २०७१ सालमा ठेक्का आह्वान गरिएको थियो । प्रतिस्पर्धाका आधारमा पुल निर्माणको ठेक्का पप्पु कन्स्ट्रक्सनले पायो । पप्पु कन्स्ट्रक्सनले सुरुका वर्षहरूमा पुलको संरचना उठाउने काम अगाडि बढाएको पनि हो । तर, पप्पु कन्स्ट्रक्सनले गरिरहेको पुलको निर्माण गुणस्तरहीन भएको भन्दै सडक विभागले काम रोकेपछि अहिलेसम्म फेरि संरचना निर्माणको काम अगाडि बढ्न सकेको छैन । यो पुल समयमा नबनेकै कारण आफ्नो व्यापार व्यवसाय पनि प्रभावित हुन पुगेको तिनकुनेमा पसल गर्दै आएकी उषा कार्की बताउँछिन् । ‘यो पुल अलपत्र भएको धेरै वर्ष भइसक्यो, पुल नहुँदा आवागमन सहज नभएकै कारण ग्राहक नआउँदा त्यसोको प्रभाव हाम्रो व्यापारमा पनि परिरहेको छ,’ उनले भनिन् । पुल निर्माण नभएकै कारण पुरानो पुलबाटै यात्रा गर्नुपर्ने बाध्यताले तिनकुने क्षेत्रमा दुर्घटनाको जोखिम बढेको पनि उनी बताउँछिन् । 

सडक विभागले ठेक्का लागेको ५ वर्षपछि २०७६ सालमा पप्पु कन्स्ट्रक्सनले तोकिएको  मापदण्डअनुसार काम नगरेको ठहर गर्दै ठेक्का तोड्यो । पहिलो ठेक्का तोडिए पनि नयाँ ठेक्का प्रक्रिया तुरुन्तै अगाडि बढाउन नसक्दा पुलको निर्माण कार्य थप अल्योलग्रस्त बन्यो । सडक विभागले पप्पु कन्स्ट्रक्सनसँगको ठेक्का तोडेपछि उत्पन्न विवाद अदालतसम्म पुगेपछि नयाँ निर्माण प्रक्रिया अगाडि बढाउन झन ढिलो भयो । निर्माण अलपत्र बनेकै कारण पुलको अधुरो कंक्रिट संरचना वर्षौंदेखि यथावत् छ । वर्षायाममा पानी जम्ने, फलामे रडहरू सडकछेउ जोखिमपूर्ण अवस्थामा रहने जस्ता समस्याले पनि दुर्घटनाको जोखिम बढाएको छ । 
वाइपी किरातेश्वर जेभीको कार्य प्रगति पनि सुस्त
सडक विभागले पप्पु कनस्ट्रक्सनसँगको ठेक्का तोडेको ३ वर्षपछि २०७९ साल माघमा मात्रै पुनः ठेक्का प्रक्रिया अगाडि बढायो । दोस्रो पटकको ठेक्का वाईपी किरातेश्वर जेभीले २४ करोड रुपैयाँ लागतमा सम्पन्न गर्ने गरी पायो । यो कम्पनीसँग भएको ठेक्का सम्झौता अनुसार पनि २०८२ माघ १० गतेसम्म निर्माण सम्पन्न भइसक्नु पर्ने थियो । ठेक्का सम्झौता अनुसार वाईपी किरातेश्वर जेभीले पप्पु कन्स्ट्रक्सनले बनाएको पुरानो कंक्रिट संरचना हटाएर नयाँ संरचना निर्माण गर्ने योजना भए पनि फिल्डमा मुख्य निर्माण कार्य अझै सुरु भएको छैन ।तर, पुलको डिजाइन स्वीकृति तथा प्रशासनिक प्रक्रियामा ढिलाइ हुँदा लामो समयसम्म योजना स्थलमा काम अगाडि बढ्न सकेन । 
हालै मात्र यो पुलको डिजाइन स्वीकृत भएको काठमाडौं चक्रपथ सुधार योजना प्रमुख आशिका पोखरेलले बताइन् । नयाँ कम्पनी निर्माण स्थलमा परिचालन भइसकेपनि उसले कामलाई गति दिन सकेको छैन । पोखरेलका अनुसार ठेकेदारले काम सुरु गरेको भएपनि गति सुस्त छ । ‘पहिलो ठेक्का तोडिएपछि दोस्रो ठेक्का त २०७९ सालमै लागेको हो । तर, पुलको डिजाइन स्वीकृत हुन नै धेरै समय लागेकाले वाइपी किरातेश्वर जेभीले पनि काम सुरु गर्न पाएन,’ उनले भनिन्, ‘भर्खरै मात्र डिजाइन स्वीकृत भएको छ । ठेकेदारले काम सुरु गरिसकेको छ । निर्वाचनपछि तीव्रता दिने कुरा सुन्नमा आएको छ ।’ पुरानो ठेकेदारले बनाएको संरचना हटाउन सुरक्षाको हिसाबले अलि जोखिपूर्ण हुने भएकाले नयाँ ठेकेदारले घेराबार लगाउने काम गरेको र निर्वाचनपछि निर्माणलाई गति दिने भनेको पनि उनले बताइन् । 
वाईपी किरातेश्वर जेभीसँगको ठेक्का सम्झौताको म्याद पूरा भइसकेको भए पनि प्रक्रियागत ढिलाइकै कारण काम अगाडि बढाउन नसकेकाले अब योजना स्थलमा परिचालन भएको ३६ महिनाभित्र अर्थात २०८५ सालभित्र सम्पन्न गर्नुपर्ने तालिएका दिइएको काठमाडौं चक्रपथ सुधार योजना कार्यालयले जनाएको छ ।