३४ वर्षे संसदीय राजनीतिमा कांग्रेस र एमाले सबैभन्दा कमजोर

काठमाडौं । २०४८ सालयताको संसदीय राजनीतिक प्रतिस्पर्धामा बलशाली रहँदै आएका कांग्रेस र एमाले यसपटक इतिहासकै कमजोर अवस्थामा पुगेका छन् । अघिल्लो संसद्मा करिब दुई तिहाइ नजिक रहेका यी दल यसपटक संख्यात्मक रुपमा नाम मात्रैको प्रतिपक्षी बन्ने तहमा पुगेका छन् । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले एक्लै दुई तिहाइ मत ल्याउने देखिँदा कांग्रेस र एमाले मिल्दा पनि सरकारलाई चुनौती दिनसक्ने हैसियतमा हुने छैनन् । 
१ सय ६५ सिटमध्ये रास्वपाले एक्लै १ सय २५ सिट जित्ने निश्चित देखिँदा कांग्रेस १७ र एमालेले अग्रता लिइरहेको ३ सिट नै जितेपनि १० सिटमात्रै जित्ने छ । समानुपातिकतर्फ रास्वपाले एक्लै करिब ५० प्रतिशत मत ल्याइरहँदा कांग्रेसले १६ र रास्वपाले १४ प्रतिशत मत मात्रै पाएका छन् । ११० सिट समानुपातिकमा पनि कांग्रेस एमालेको सिट संख्या प्रत्यक्ष सिटकै आसपास आउने देखिएको छ ।
कांग्रेस– एमालेका सबै पदाधिकारी जनमतमा अस्वीकृत 
प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा अघिल्लो संसदमा पहिलो र दोस्रो ठूलो दल कांग्रेस र एमालेका सबै पदाधिकारी पराजित भएका छन् । आफ्नो पार्टीबाट प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवारका रुपमा समेत अघि सारिएका कांग्रेसका सभापति गगन थापा र एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली नै पराजित भए । उनीहरु नेतृत्वको समितिका पदाधिकारी पनि निर्वाचित हुन सकेनन् । बरु ती पार्टीका नयाँ अनुहार भने थोरै संख्यामा निर्वाचित भएका छन् । 
कांग्रेसबाट सभापति थापासहित ८ जना पदाधिकारीहरू उम्मेदवार थिए । मधेश प्रदेशको सर्लाही–४ बाट उम्मेदवार रहेका थापा करिब ११ हजार मतको फराकिलो अन्तरले पराजित भए । उनलाई रास्वपाका उम्मेदवार डा. अमरेशकुमार सिंहले जिते । थापाले काठमाडौं–४ मा तीन पटक जितेका थापाको क्षेत्र परिवर्तन उनका लागि अनुकूल परिणाम दिने साबित भएन । 
कांग्रेस महामन्त्रीहरू प्रदीप पौडेल र गुरूराज घिमिरे पनि पराजित भए । । पौडेल काठमाडौं–५ मा रास्वपाका सस्मित पोखरेल र घिमिरे मोरङ–४ मा रास्वपाका उम्मेदवार सन्तोष राजवंशीसँग फराकिलो मतान्तरले पराजित भए । पौडेल ०७९ मा यही क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका थिए । कांग्रेसका उपसभापतिहरू विश्वप्रकाश शर्मा र पुष्पा भुसाल भने उम्मेदवार थिएनन् । 
कांग्रेसका ७ मध्ये चुनावी प्रतिस्पर्धामा रहेका ५ जना सहमहामन्त्रीहरूले पनि पराजित भए । सहमहामन्त्रीहरू फरमुल्लाह मन्सुर, उदयशम्शेर राणा, प्रकाश रसाइली स्नेही, योगेन्द्र चौधरी र कर्णबहादुर बुढा छन् । सहमहामन्त्री मन्सुर बारा–३ मा, राणा ललितपुर–१ मा, रसाइली बझाङमा, चौधरी दाङ–१ मा र बुढा डोल्पामा पराजित भए । स्नेही एमाले उम्मेदवारसँग, बुढा नेकपाका धनबहादुर बुढासँग पराजय बेहोरे भने अरु सहमहामन्त्री रास्वपाका उम्मेदवारसँग पराजित भए । सहमहामन्त्री बहादुर सिंह लामा र डिला संग्रौला भने उम्मेदवार थिएनन् । लामा बागमती प्रदेशसभामा सदस्य छन् । 

एमालेका ११ पदाधिकारी पराजित 
यसपटकको निर्वाचनमा पुरै रक्षात्मक बन्न पुग्यो एमाले । एमाले अध्यक्ष ओलीसहित १० पदाधिकारी पराजित भए ।  एमालेका १९ पदाधिकारीमध्ये अध्यक्ष ओलीसहित ११ जना पदाधिकारी उम्मेदवार थिए ।  
एमालेबाट भावी प्रधानमन्त्रीका रुपमा अघि सारिएका अध्यक्ष ओली झापा–५ मा पराजित भए । उनी रास्वपाका उम्मेदवार बालेन शाहसँग पराजित हुँदा उपाध्यक्षहरू विष्णु पौडेल रुपन्देही–२, पृथ्वीसुब्बा गुरुङ लमजुङ र गोकर्ण विष्ट गुल्मी–२ मा पराजित भए । 
त्यस्तै महासचिव शंकर पोखरेल दाङ–२, उपमहासचिवहरू रघुवीर महासेठ– धनुषा–४ र लेखराज भट्ट कैलाली–४ बाट पराजित भए । सचिव महेश बस्नेत भक्तपुर–२, शेरधन राई भोजपुर, राजन भट्टराई काठमाडौं–४ र भानुभक्त ढकाल तेह्रथुमबाट निर्वाचन लडेका थिए । उपाध्यक्ष रामबहादुर थापा बादल, सचिव पद्मा अर्याल समानुपातिक सूचीमा छन् । 

काठमाडौं–४ बाट सचिव राजन भट्टराई, भक्तपुर–२ बाट महेश बस्नेत र तेह्रथुमबाट भानुभक्त ढकाल पराजित भए । अरु रास्वपा उम्मेदवारसँग पराजित हँुदा ढकाल भने कांग्रेस उम्मेदवारसँग पराजित भए ।  सचिव शेरधन राई भोजपुरमा श्रम संस्कृति पार्टीका ध्रुव राईसँग पराजित भए । 

कांग्रेस–एमालेका नयाँ अनुहार निर्वाचित  
प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा कांग्रेसले प्रत्यक्षतर्फ १७ सिट मात्रै जितेको छ । यसरी जित्नेमा बहुसंख्यक नयाँ अनुहार छन् । कोशीमा ३, मधेश र बागमतीमा १÷१, गण्डकी र लुम्बिनीमा २÷२, कर्णालीमा ५ र सुदूरपश्चिममा ३ स्थानमा जितेको छ । कोशीमा नरेन्द्रकुमार केरूङ (पाँचथर), सन्तोष सुब्बा (तेह्रथुम) र प्रकाशसिंह कार्की (सोलुखुम्बु) निर्वाचित भए भने गण्डकी प्रदेशबाट टेकबहादुर गुरूङ (मनाङ) र योगेश गौचन थकाली (मुस्ताङ) तथा लुम्बिनी प्रदेशबाट सन्दीप राना (पाल्पा–१) र अभिषेकप्रताप शाह (कपिलवस्तु–३) निर्वाचित भए । 
कर्णाली प्रदेशमा कांग्रेसबाट चुनाव जित्नेमा बासना थापा (दैलेख–१), खड्ग शाही (मुगु), विष्णुबहादुर खड्का (सुर्खेत–१), जयपती रोकाया (हुम्ला) र खडकबहादुर बुढा (जाजरकोट) छन् । सुदूरपश्चिम प्रदेशका १६ मध्ये कांग्रेसका डोटीमा भरतबहादुर खड्का, अछाम–१ मा भरतकुमार स्वार र बाजुरामा जनकराज गिरी निर्वाचित भए । 
मधेश प्रदेशका ३२ सिटमध्ये रौतहट–२ बाट फिरदोश आलम र बागमती प्रदेशका ३३ सिटमध्ये रसुवाबाट मोहन आचार्य मात्रै निर्वाचित भए । 
३४ वर्षमा अनपेक्षित हार
०४८ यताका निर्वाचनमा कांग्रेस कहिले पहिलो र कहिले दोस्रो दल बनेको छ । ०७९ मा ८९ सिटसहितको पहिलो दल रहेको कांग्रेस यसपटक इतिहासकै कमजोर हैसियतमा पुगेको छ । १६५ क्षेत्रमध्ये जम्मा १७ सिटमा मात्रै कांग्रेसले जितेको छ भने समानुपातिकतर्फ पनि अघिल्लो पटकको भन्दा कम सिट आउने पक्का भइसकेको छ । 
प्रजातन्त्रको पुनःस्थापनायता नेपालमा ७ वटा निर्वाचन भएका छन् । ती निर्वाचनमा मुख्यगरि कांग्रेस र एमालेकै वरिपरि घुमेको देखिन्छ । 
०४८ सालको पहिलो आम निर्वाचनमा कांग्रेसले ११० सिटसहित स्पष्ट बहुमत ल्याएर सरकार बनाएको थियो ।  ६९ सिट जितेको एमाले मुख्य प्रतिपक्ष बनेको थियो । तर, ०५१ को मध्यावधि निर्वाचनमा एमाले ८८ सिटसहित संसद्को सबैभन्दा ठूलो दल बन्यो ।
पुनः २०५६ को निर्वाचनमा कांग्रेसले पुनरागमन गर्दै १११ सिटसहित स्पष्ट बहुमत प्राप्त ग¥यो । यो अवधिमा यी दुई दलबीचको प्रतिस्पर्धा नै नेपाली राजनीतिको मुख्य केन्द्रबिन्दु रह्यो ।
०६४ को पहिलो संविधान सभा निर्वाचनमा माओवादीको उदयसँगै कांग्रेस र एमाले क्रमशः दोस्रो र तेस्रो स्थानमा खुम्चिए । त्यतिबेला कांग्रेसले ११५ र एमालेले १०८ सिट प्राप्त गरेका थिए । तर, २०७० को दोस्रो संविधान सभामा कांग्रेसले १९६ र एमालेले १७५ सिट जित्दै पुनः आफ्नो विरासत फर्काउन सफल भए ।
०७४ को निर्वाचनमा वाम गठबन्धन (एमाले र माओवादी) का कारण एमालेले अहिलेसम्मकै धेरै १२१ सिट जितेर शक्तिशाली शक्तिको बन्यो । कांग्रेस ६३ सिटमा सीमित भयो ।  तर, पछिल्लो ०७९ को निर्वाचनमा भने कांग्रेस ८९ सिटसहित पुनः पहिलो दल बन्यो भने एमाले ७८ सिटमा झर्दै दोस्रो दल बन्यो ।
 यसपटक कांग्रेस र एमाले दुवै दल पहिलो दलभन्दा धेरै कमजोर हैसियतमा दोस्रो र तेस्रो दल बन्ने भएका छन् । १६५ सदस्य संसदमा कांग्रेसबाट १७ र एमालेबाट ७ जना मात्रै निर्वाचित भएका छन् । आइतबार बेलुकीसम्म एमालेले अग्रता लिएका अरु ३ ठाउँ जित्दा पनि जम्मा १० सिट मात्रै हुनेछ । 
समानुपातिकतर्फ रास्वपाले मात्रै ५० प्रतिशत बढी मत पाइरहँदा कांग्रेस र एमाले ०७९ मा प्राप्त मत भन्दा झण्डै आधार मत कम पाइरहेका छन् । कांग्रेसले १६ प्रतिशत र एमाले १४ प्रतिशत मतको वरिपरि देखिएका छन् । ०७९ मा समानुपातिकतर्फ एमालेले सबैभन्दा धेरै मत पाएको थियो । एमालेले २८ लाख ४५ हजार ६४१    (२६.९५ प्रतिशत) र कांग्रेसले २७ लाख १५ हजार २२५ (२५.७१ प्रतिशत) मत पाएका थिए । समानुपातिकतर्फबाट एमालेले ३४ र कांग्रेसले ३२ सिट जितेका थिए । 

अब ६ दलमात्रै राष्ट्रिय दल 
२ सय ७५ सदस्यीय संसदमा प्रत्यक्षतर्फ मात्रै रास्वपाले करिब दुई तिहाइ सिट जित्ने पक्का हुँदा प्रतिनिधिसभामा ६ वा मात्रै दल हुने भएका छन् । रास्वपा, कांग्रेस, एमाले, नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी, राप्रपा र श्रम संस्कृति पार्टी आउने संसदमा हुनेछन् । राष्ट्रिय पार्टी हुनका लागि कम्तीमा एक जना प्रत्यक्ष जितेर समानुपातिकतर्फ थ्रेसहोल्ड कटाउनुपर्ने हुन्छ । बिहीबार बेलुकीसँग रास्वपाले प्रत्यक्षतर्फ ११२ जितेर तीन सिटमा अग्रता कायम गर्दा कांग्रेसले १७ सिटमा जितेको छ । एमालेले ७ सिटमा जितेर ३ सिटमा अग्रता लिइरहँदा नेकपाले ७ सिटमा जितेर एक स्थानमा अग्रता लिइरहेको छ । श्रम संस्कृति पार्टीले तीन स्थानमा जितेको छ भने राप्रपाले एउटा मात्रै सिट जितेको छ ।  प्रत्यक्षतर्फ सिट जित्ने यिनै ६ दलको मतमात्रै समानुपातिकतर्फबाट प्राप्त मतका आधारमा थप सिट पाउनेछन् । 
करिब ६० लाख मतगणना हुँदा समानुपातिकतर्फ रास्वपाले ४९ प्रतिशत, कांग्रेसले १६ प्रतिशत, एमालेले १४ प्रतिशत, नेकपाले ७ प्रतिशत, राप्रपाले ३ प्रतिशत, श्रम संस्कृति पार्टीले २ प्रतिशत, जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) र राष्ट्रिय परिवर्तन पार्टीले १÷१ प्रतिशत मत पाएका छन् । जसपा र परिवर्तन पार्टीबाट प्रतयक्षतर्फ१ सिट पनि नजितेकाले उनीहरु बाहेक ६ दलको मतका आधारमा १ सय १० सिट बाँडफाँड हुनेछ ।

मधेस केन्द्रित दल संसद्मा शून्य 
मधेस आन्दोलनपछि उदाएका मधेस केन्द्रित दल ०७०, ०७४ र ०७९ को संसद्मा बलियो शक्तिका रुपमा उपस्थित थिए । मधेसमा उनीहरुको बलियो उपस्थिति थियो । ०७९ मा मधेस केन्द्रित दल जनता समाजवादी पार्टी १२, जनमत पार्टी ६, लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी ४, नागरिक उन्मुक्ति पार्टी ४, नेपाल समाजवादी पार्टी एक सिट जित्दै संसद्मा थिए । कुल २७ मध्ये उनीहरुले १६ सिटमा प्रत्यक्षतर्फ जितेका थिए ।  
यसपटक भने मधेस केन्द्रित दलको उपस्थिति संसद्मा शून्य हुने भएको छ । यसपटक मधेस केन्द्रित दलका चुनाव जित्दै आएका अध्यक्षहरु पराजित भए । जसपाका अध्यक्ष उपेन्द्र यादव, जनमत पार्टीका अध्यक्ष डा.चन्द्रकान्त राउत, राष्ट्रिय मुक्ति पार्टीका अध्यक्ष राजेन्द्र महतो, आम जनता पार्टीका अध्यक्ष प्रभु साह पराजित भए । मधेसमा ३२ सिट मध्ये ३० सिटमा रास्वपाले जित्दा एक सिटमा कांग्रेसले जितेको छ । मुद्दा अदालतमा रहेकाले घोषणा गर्न बाँकी एक क्षेत्रमा पनि रास्वपाकै उम्मेदवारले जितिसकेका छन् । अघिल्लो संसदमा मधेस केन्द्रीत ५ दलका २७ सांसद थिए ।