रौतहटमा २३ हजार बढी मत बदर, मतदाता शिक्षामाथि प्रश्न

रौतहट  । रौतहट जिल्लामा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनमा ठूलो संख्यामा मत बदर भएको पाइएको छ । जिल्ला निर्वाचन कार्यालय रौतहटका अनुसार प्रत्यक्षतर्फ मात्र २२ हजार ९९३ मत बदर भएका छन्, जुन कुल खसेको मतको ७.८६ प्रतिशत हो । समानुपातिकतर्फ समेत १३ हजार ५७८ मत बदर भएको तथ्यांकले देखाएको छ ।
जिल्लामा चार वटा निर्वाचन क्षेत्र रहेका छन् । कुल २ लाख ९२ हजार ५२९ मत खसेकोमा सबैभन्दा बढी बदर क्षेत्र नम्बर ३ मा भएको छ । उक्त क्षेत्रमा ७६ हजार ४२९ मत खसेकोमा ८ हजार ७५८ मत बदर भएको छ, जुन ११.४६ प्रतिशत हो । क्षेत्र नम्बर १ मा ७१ हजार १५६ मत खसेकोमा ५ हजार १०३ मत, क्षेत्र नम्बर २ मा ७१ हजार ५४६ मत खसेकोमा ५ हजार ४०२ मत तथा क्षेत्र नम्बर ४ मा ७३ हजार ३९८ मत खसेकोमा ३ हजार ७०३ मत बदर भएको जिल्ला निर्वाचन कार्यालयले जनाएको छ ।
अघिल्लो प्रतिनिधिसभा निर्वाचन २०७९ को तुलनामा यसपटक बदर मत उल्लेख्यरूपमा बढेको देखिएको छ । २०७९ मा २ लाख ८२ हजार ४३० मत खसेकोमा १२ हजार ८८० मत मात्र बदर भएको थियो, जुन ४.५६ प्रतिशत थियो । यसपटक भने बदर मतको प्रतिशत झण्डै दोब्बर पुगेको छ । जिल्ला निर्वाचन कार्यालयका प्रमुख छोटेलाल दासले मतदाता शिक्षा कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको भए पनि अपेक्षित प्रभाव नपरेको स्वीकार गरे । उनका अनुसार बालविकासका शिक्षक तथा महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकामार्फत मतदाता शिक्षा कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको थियो । उनले भने, ‘यसपटक बदर मत बढेको देखिएकाले आगामी दिनमा मतदाता शिक्षा थप प्रभावकारी बनाउने योजना बनाइने छ ।’
मतगणनामा संलग्न प्रतिनिधिहरूका अनुसार धेरै मतपत्रमा एउटाभन्दा बढी चुनाव चिन्हमा छाप लगाइएको, तोकिएको ठाउँभन्दा बाहिर छाप लगाइएको, अस्पष्ट चिन्ह प्रयोग गरिएको वा स्वस्तिक चिन्हको सट्टा ल्याप्चे लगाइएको कारण मत बदर भएको पाइएको छ । नेकपा एमालेका स्थानीय नेता शिव आचार्यका अनुसार धेरै मतदाताले प्रत्यक्ष र समानुपातिकतर्फ दुई मत दिनुपर्ने जानकारी पाए पनि फरक–फरक मतपत्रमा छाप लगाउनुपर्ने कुरा स्पष्टरूपमा नबुझ्दा एउटै मतपत्रमा दुई चिन्हमा छाप लगाएका घटना धेरै भेटिएका थिए ।

शिक्षाविद् लक्ष्मी श्रेष्ठले ग्रामीण क्षेत्रमा अझै पनि मतदान प्रक्रियाबारे पर्याप्त जानकारी नहुँदा बदर मत बढी हुने गरेको बताइन् । उनका अनुसार विद्यालय, कलेज तथा स्थानीय तहमार्फत नियमित मतदाता शिक्षा कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सके बदर मत घटाउन सकिन्छ । केही मतगणनामा सहभागी व्यक्तिहरूका अनुसार एउटै मतपत्रमा दुई चिन्ह लगाइएका मतपत्रमध्ये केहीमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको चुनाव चिन्ह ‘घण्टी’समेत देखिएको थियो । मतदाताले फरक मतपत्रमा मत दिनुपर्ने प्रक्रिया स्पष्ट नबुझ्दा यस्तो समस्या आएको हुनसक्ने उनीहरूको अनुमान छ ।
जानकारहरूका अनुसार मतदाता शिक्षा प्रभावकारी बनाउने, मतदान प्रक्रिया सरल बनाउने तथा दीर्घकालीनरूपमा प्रविधि प्रयोग गर्ने उपाय अपनाउन सके बदर मतको समस्या घटाउन सकिनेछ ।