घृणा र हिंसा फैलाएर टिकटक र मेटाले कसरी कमाउँदैछन् अर्बौं ?

लण्डन । सामाजिक सञ्जालका ठूला कम्पनीहरूले मानिसहरूको फिडमा हानीकारक सामग्रीहरू जान दिने निर्णयहरू गरिरहेका छन् । बीबीसीसँग कुरा गर्दै केही ‘ह्विसलब्लोअर’ (भित्री कुरा बाहिर ल्याउने व्यक्ति) हरूले कम्पनीका एल्गोरिदमहरूले कसरी मानिसको आक्रोशलाई प्रयोग गरेर ‘इन्गेजमेन्ट’ बढाउँछन् भन्ने खुलासा गरेका छन् ।
प्रतिस्पर्धा र सुरक्षाको उपेक्षा
मेटा (फेसबुक र इन्स्टाग्रामको मातृ कम्पनी) का एक इञ्जिनियरका अनुसार, टिकटकसँग प्रतिस्पर्धा गर्न व्यवस्थापनले जानाजानी ‘बोर्डरलाइन’ हानिकारक सामग्रीहरू (जस्तैः महिलाद्वेषी र षड्यन्त्रका कथाहरू) फिडमा देखाउन निर्देशन दिएको थियो । कम्पनीको सेयर मूल्य घटिरहेकाले यस्तो जोखिम लिइएको उनले बताए ।
त्यस्तै, टिकटकका एक कर्मचारीले कम्पनीले बालबालिका सम्बन्धी हानिकारक पोस्टहरू भन्दा राजनीतिज्ञहरूसँग सम्बन्धित उजुरीहरूलाई प्राथमिकता दिने गरेको प्रमाण देखाए । नियमन वा प्रतिबन्धबाट बच्न र राजनीतिक व्यक्तित्वहरूसँग ‘राम्रो सम्बन्ध’ कायम राख्न यसो गरिएको ती कर्मचारीको दाबी छ ।
इन्स्टाग्राम ‘रिल्स’ र बढ्दो जोखिम
मेटाका पूर्व अनुसन्धानकर्ता म्याट मोटिलका अनुसार, सन् २०२० मा टिकटकको सिको गर्दै ल्याइएको ‘इन्स्टाग्राम रिल्स’ मा पर्याप्त सुरक्षा मापदण्डहरू थिएनन् । बीबीसीले प्राप्त गरेको भित्री प्रतिवेदन अनुसार, इन्स्टाग्रामका अन्य फिचरको तुलनामा ‘रिल्स’ मा गालीगलौज, घृणायुक्त अभिव्यक्ति (हेट स्पिच) र हिंसा भड्काउने सामग्रीहरू उल्लेख्य रूपमा बढी थिए ।
मेटाले ‘रिल्स’ बढाउन सात सय कर्मचारी थप्दा बालबालिकाको सुरक्षा र निर्वाचनको निष्पक्षता हेर्ने टोलीमा माग गरिएको थोरै कर्मचारी पनि भर्ना नगरेको पाइएको छ ।
एल्गोरिदमः एउटा ‘ब्ल्याक बक्स’
सन् २०२० देखि २०२४ सम्म टिकटकको सिफारिस इन्जिनमा काम गरेका इन्जिनियर रुओफान डिङका अनुसार यी एल्गोरिदमहरू ‘ब्ल्याक बक्स’ जस्तै हुन्, जसको भित्री कार्यप्रणाली बुझ्न कठिन हुन्छ । उनले भने, ‘हाम्रो लागि सामग्रीहरू केवल एउटा नम्बर (आईडी) मात्र हुन् ।’ उनका अनुसार टिकटकले बजार हिस्सा ओगट्न हप्तैपिच्छे एल्गोरिदम परिवर्तन गर्दा प्रयोगकर्ताहरूले केही समयपछि हानिकारक सामग्रीहरू देख्न थाल्छन् ।
प्रभाव र कट्टरपन्थी सोच
एल्गोरिदमको प्रभाव कतिसम्म छ भन्ने कुरा १९ वर्षीय क्यालमको उदाहरणबाट प्रस्ट हुन्छ । उनले १४ वर्षको उमेरदेखि आफू ‘एल्गोरिदमद्वारा कट्टरपन्थी’ बनाइएको बताए । उनलाई देखाइएका सामग्रीहरूले उनमा जातिवादी र महिलाद्वेषी सोच विकास गरिदियो, जसले उनलाई हरदम आक्रोशित बनाइरहन्थ्यो ।
बेलायतका आतंकवाद विरोधी प्रहरी विशेषज्ञहरूका अनुसार पछिल्ला महिनाहरूमा सामाजिक सञ्जालमा यहुदी विरोधी, जातिवादी र चरम दक्षिणपन्थी पोस्टहरू ‘सामान्य’ बन्दै गएका छन् । मानिसहरू वास्तविक संसारको हिंसाप्रति संवेदनहीन बन्दै गएका छन् ।
टिकटक कर्मचारीको सल्लाहः ‘एप हटाउनुहोस्’
टिकटकको ‘ट्रस्ट एन्ड सेफ्टी’ टोलीमा कार्यरत एक कर्मचारीले कम्पनीले बालबालिकाको सुरक्षाभन्दा बढी व्यापारिक स्वार्थ र राजनीतिज्ञहरूको चासोलाई हेर्ने गरेको बताए । उनले भने, ‘यदि तपाईंको बच्चाले टिकटक चलाउँछ भने, त्यसलाई डिलिट गरिदिनुहोस् र उनीहरूलाई यो एपबाट सकेसम्म टाढा राख्नुहोस् ।’
कम्पनीहरूको बचाउ
मेटाले यी आरोपहरूको खण्डन गर्दै आफूहरूले कहिल्यै आर्थिक लाभका लागि हानिकारक सामग्रीलाई बढावा नदिएको दाबी गरेको छ । टिकटकले पनि यी दाबीहरूलाई ’मनगढन्ते’ भन्दै बालबालिकाको सुरक्षाका लागि आफूहरूले अर्बौं लगानी गरेको र कडा नीतिहरू अपनाएको बताएको छ ।
तथापि, व्हिसलब्लोअरहरूका अनुसार सामाजिक सञ्जाल कम्पनीहरूले समाजमा हुने ध्रुवीकरण र हिंसामा आफ्नो योगदान रहेको स्वीकार्न चाहँदैनन् । उनीहरूको मुख्य ध्यान कसरी प्रयोगकर्तालाई बढीभन्दा बढी समय एपमा अल्झाएर राख्ने र नाफा कमाउने भन्नेमा मात्र केन्द्रित देखिन्छ ।