इलामले देखाएको सम्भावना

इलाम जिल्ला नेपालका पूर्वी पहाडी जिल्लामध्ये एक प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा परिचित हुँदै गएको छ । इलाम प्राकृतिक सौन्दर्य, हरियाली चियाबगान, शान्त वातावरण र सांस्कृतिक विविधताका कारण पर्यटकहरूका लागि आकर्षणको केन्द्र बनेको छ । पछिल्ला वर्षहरूमा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटन बढ्दै जाँदा इलामको आर्थिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक क्षेत्रमा उल्लेखनीय प्रभाव परेको देखिन्छ ।
पर्यटनको आर्थिक प्रभावको सन्दर्भमा इलाममा पर्यटनले स्थानीय स्तरमा रोजगारी सिर्जना गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ । होटल, रेस्टुरेन्ट, गाइड सेवा, यातायात तथा हस्तकला व्यवसायमा धेरै मानिसहरू संलग्न भएका छन् । चियाबगान अवलोकन, सूर्योदय अवलोकन गर्ने तथा ग्रामीण जीवन अनुभव गर्ने पर्यटकहरूको संख्या बढ्दै जाँदा स्थानीय उत्पादनहरूको बिक्रीमा पनि वृद्धि भएको छ । उदाहरणका लागि, इलामको प्रसिद्ध चिया, अलैंची, अदुवा तथा स्थानीय हस्तकलाका सामग्रीहरू पर्यटकहरूले किन्ने भएकाले स्थानीय किसान र साना उद्यमीहरूको आम्दानी बढेको छ ।
नेपाल पर्यटन बोर्डका विभिन्न प्रतिवेदनहरूअनुसार पूर्वी नेपालमा आउने पर्यटकमध्ये उल्लेखनीय हिस्सा इलाम पुग्ने गरेका छन् जसले वार्षिक करोडौँ रुपैयाँ बराबरको आर्थिक कारोबार सिर्जना गर्ने अनुमान गरिएको छ । विशेषगरी चाडपर्व, बिदा तथा वसन्त र शरद ऋतुमा पर्यटक आगमन उच्च हुने गरेको छ, जसले स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाएको छ ।

पछिल्ला दिनमा ग्रामीण पर्यटनको महत्वपूर्ण आधारका रूपमा होमस्टे कार्यक्रमले व्यापक लोकप्रियता हासिल गरेको छ । यस सन्दर्भमा सूर्योदय नगरपालिकामा सुरु गरिएको होमस्टे कार्यक्रमले उल्लेखनीय सफलता प्राप्त गरेको छ । सूर्योदय नगरपालिकाको नाम नै यस क्षेत्रको प्रमुख आकर्षण, सुन्दर सूर्योदयको दृश्यबाट आएको हो, जुन पर्यटकहरूका लागि विशेष आकर्षण हो ।
सूर्योदयको होमस्टेका केही प्रमुख विशेषताहरू यसप्रकार छन् । पहिलो, यहाँ आउने पर्यटकहरूले स्थानीय जीवनशैली प्रत्यक्ष अनुभव गर्न पाउँछन् । परम्परागत घरमा बसोबास, स्थानीय परिकार (ढिँडो, गुन्द्रुक, सिस्नो आदि) को स्वाद, र स्थानीय संस्कृतिसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क यसका मुख्य आकर्षण हुन् । दोस्रो, यहाँका होमस्टेहरूले सरसफाइ, आतिथ्यता र पर्यटकमैत्री सेवा प्रदान गर्ने राम्रो अभ्यास विकास गरेका छन्, जुन अन्य क्षेत्रका लागि उदाहरणीय मानिन्छ। तेस्रो, सूर्योदय क्षेत्रमा सामुदायिक सहभागिता उल्लेखनीय छ । स्थानीय बासिन्दाहरू मिलेर होमस्टे सञ्चालन गर्ने, पर्यटकलाई स्वागत गर्ने र सांस्कृतिक कार्यक्रम प्रस्तुत गर्ने कार्यले सामूहिकता र सहकार्यको राम्रो उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ । चौथो, वातावरण संरक्षणमा पनि विशेष ध्यान दिइएको छ। प्लास्टिक प्रयोग घटाउने, स्थानीय स्रोतहरूको संरक्षण गर्ने तथा प्राकृतिक सौन्दर्य जोगाउने प्रयासहरूलाई प्राथमिकता दिइएको छ ।
यसका साथै, सूर्योदय नगरपालिकामा रहेको कन्याम, फिक्कल, अन्तु डाँडा जस्ता स्थानहरूले पनि पर्यटकलाई आकर्षित गरेका छन् । यी स्थानहरूमा सूर्योदय दृश्य, हरियाली चियाबगान र शान्त वातावरणले पर्यटकलाई लोभ्याउने गर्छ। होमस्टेहरूले यी स्थानहरूको अवलोकनलाई अझ सहज र व्यवस्थित बनाएका छन्।
समग्रमा इलाममा पर्यटनको सम्भावना अत्यन्त उज्ज्वल देखिन्छ । प्राकृतिक सौन्दर्य, सांस्कृतिक विविधता, र ग्रामीण जीवनको मौलिक अनुभवका कारण इलाम दीर्घकालीन रूपमा टिकाउ पर्यटन विकास गर्न सक्ने क्षेत्र हो । यदि पूर्वाधार विकास—जस्तै सडक, सञ्चार, स्वास्थ्य सुविधा र गुणस्तरीय आवास—मा थप सुधार गरियो भने, इलाम अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा समेत स्थापित हुन सक्छ।
यसका साथै, डिजिटल प्रवद्र्धन, पर्यटकमैत्री नीति, र स्थानीय उत्पादनको ब्रान्डिङमा ध्यान दिइयो भने आर्थिक आम्दानी अझ बढाउन सकिन्छ। युवा पुस्तालाई पर्यटन क्षेत्रमा संलग्न गराउने, सीप विकास तालिम दिने, र नवीन उद्यमशीलता प्रवद्र्धन गर्ने हो भने इलामको पर्यटन अझ सशक्त बन्नेछ ।
समग्रमा इलामको पर्यटन केवल प्राकृतिक दृश्यमा सीमित नभई आर्थिक समृद्धि, सामाजिक सशक्तीकरण र सांस्कृतिक संरक्षणसँग जोडिएको छ । विशेषगरी सूर्योदय नगरपालिकाको होमस्टे मोडलले देखाएको सफलता अन्य क्षेत्रका लागि प्रेरणादायी उदाहरण बनेको छ । उचित योजना, लगानी र संरक्षणको माध्यमबाट इलामलाई नेपालको उत्कृष्ट पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा अझ विकास गर्न सकिने स्पष्ट सम्भावना देखिन्छ ।
(लेखक पर्यटन विज्ञ हुन् ।)