घडियालको गुँड खोज्दै निकुञ्ज

चितवन । अति संकटापन्न अवस्थामा रहेको घडियाल गोही संरक्षणका लागि चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले राप्ती नदी किनारमा गुँड खोज्ने अभियान सुरु गरेको छ । हरेक वर्ष चैत र वैशाख महिनामा सञ्चालन गरिने यस अभियान अन्तर्गत नदी किनारका जोखिमपूर्ण गुँडबाट अन्डा सङ्कलन गरी प्रजनन केन्द्रमा सुरक्षित रूपमा बच्चा कोरल्ने गरिन्छ ।
निकुञ्जका सूचना अधिकारी अविनाश थापामगरका अनुसार यही चैत १ गतेदेखि सुरु भएको यो खोजी कार्य वैशाख १० गतेसम्म (४५ दिन) निरन्तर चल्ने छ । यस वर्ष राप्ती नदीमा मात्र केन्द्रित भएर गुँड खोज्न बोटे समुदायका विज्ञ संरक्षणकर्मीलाई परिचालन गरिएको छ । नदी किनारमा फेला परेका गुँडको अवस्था विश्लेषण गरेपछि मात्र अन्डा संकलनको निर्णय लिइन्छ । बाढीको जोखिम, मानवीय चाप, अन्य जनावरबाट हुन सक्ने क्षति र उपयुक्त तापव्रmमको सम्भावना हेरेर मात्र संकलन प्रक्रिया अगाडि बढाइने निकुञ्जले जनाएको छ । प्राकृतिक रूपमा सुरक्षित मानिने गुँडलाई यथास्थानमै छाडिन्छ भने जोखिमयुक्त गुँडबाट अन्डा निकालेर कसरास्थित प्रजनन केन्द्रमा लगिन्छ । त्यहाँ हुर्किएका गोही आफैँ आहारा खोज्न सक्ने भएपछि पुनः प्राकृतिक वासस्थानमा छाडिन्छ ।
गोही संरक्षण अभियानमा भरतपुर महानगरपालिका–१३ का वडा सदस्य कालु बोट पनि संलग्न हुँदै आएका छन् । उनी यस वर्षको ४५ दिने अभियानका लागि समय व्यवस्थापन गरेरै सुरेश बोटसँगै राप्तीको तिरमा अन्डा खोज्न संलग्न हुनुहुन्छ । ‘अहिलेसम्म करिब २०–२२ वटा गुँड फेला पारेका छौँ,’ बोटले भने, ‘निकुञ्जका कर्मचारीसँगको समन्वयमा गुँडको सुरक्षा अवस्था पहिचान गरी अन्डा निकाल्ने निधो गर्छौं ।’
२०३५ सालमा जर्मनीको प्राविधिक र आर्थिक सहयोगमा कसरामा घडियाल प्रजनन केन्द्र स्थापना गरिएको थियो । हालसम्म यस केन्द्रबाट विभिन्न नदीमा गरी करिब दुई हजार पाँच सयको हाराहारीमा घडियाल छाडिसकिएको छ । जसमध्ये राप्तीमा एक हजार छ सय र नारायणीमा करिब पाँच सयको सङ्ख्यामा छाडिएको छ । सुरुवातका वर्षमा कोशी, बबई, कर्णाली, कालीगण्डकी र पश्चिम राप्तीमा पनि गोही छाडिएको थियो ।