हर्मुज खुला, सुरक्षा अनिश्चित

दुबई । इरानले हर्मुज जलमार्ग खुला गरिएको घोषणा गरेलगत्तै कच्चा तेलको मूल्यमा गिरावट आएको छ । ९ प्रतिशतसम्म मूल्य घटेको हो । तर अमेरिकी निगरानीबीच उक्त क्षेत्रबाट पानीजहाजहरूको आवतजावत भने शनिबार निकै कम देखिएको छ । 
इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले व्यापारिक जहाजका लागि यो मार्ग पुनः खुला गरिएको जानकारी दिएका हुन् । यद्यपि, उनले जहाजहरूलाई तोकिएको सुरक्षित रुट मात्र प्रयोग गर्न आग्रह गरेका छन् ।
समाचार संस्था बीबीसीका अनुसार गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले आक्रमण गरेपछि तेहरानले तेल ढुवानीका लागि महŒवपूर्ण मानिने यो जलमार्ग बन्द गरिदिएको थियो । अमेरिका र इरानबीच भएको युद्धविरामको अवधि अप्रिल २२ मा सकिँदैछ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले दुई देशबीच शान्ति सम्झौता नभएसम्म इरानी बन्दरगाहहरूमाथिको नौसैनिक घेराबन्दी जारी रहने बताएका छन् । उनले यसलाई विश्वकै लागि एक ‘शानदार र महान् दिन’ को संज्ञा दिएका छन् ।
यता सामुद्रिक क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थाहरूले भने उक्त जलमार्गबाट यात्रा गर्नु सुरक्षित छ वा छैन भन्नेबारे अझै अध्ययन गरिरहेका छन् । स्याटेलाइट ट्रयाकिङले त्यहाँ जहाजहरूको चहलपहल निकै कम देखाएको छ । इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीको यो घोषणा इजरायल र लेबनानबीच १० दिने युद्धविराम सुरु भएको पहिलो दिन सार्वजनिक भएको हो ।
उनले सामाजिक सञ्जाल एक्समा लेख्दै लेबनानको युद्धविरामलाई मध्यनजर गर्दै बाँकी अवधिका लागि हर्मुज जलसन्धिबाट सबै व्यापारिक जहाजका लागि बाटो खुला गरिएको उल्लेख गरेका छन् । इरानी सरकारी टेलिभिजनले एक सैन्य अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै व्यापारिक जहाज तोकिएको मार्गबाट मात्र जान पाउने र सैन्य जहाजलाई भने अझै पनि प्रवेश निषेध गरिएको बताएको छ । यो सम्भवतः इरानी रिभोलुसनरी गार्ड (आईआरजीसी) ले तयार पारेको नक्सा र रुटतर्फ संकेत गरिएको हो ।
अराक्चीको यो घोषणाको इरानभित्रै पनि आलोचना भएको छ । आईआरजीसीसँग निकट मानिने तस्निम न्यूज एजेन्सीले अमेरिकी घेराबन्दी जारी रहेसम्म यो घोषणाको कुनै अर्थ नरहने टिप्पणी गरेको छ । इरानी संसदका सभामुख मोहम्मद बाघेर गालिबाफले पनि ट्रम्पका दाबीहरू झूटो रहेको बताउँदै अमेरिकी नाकाबन्दी जारी रहेसम्म जलसन्धि खुला नहुने स्पष्ट पारेका छन् ।
इरान लेबनानको सशस्त्र समूह हिजबुल्लाहको सहयोगी हो । हिजबुल्लाह र इजरायलबीचको तनावले यो क्षेत्र थप अस्थिर बनेको छ । यसैबीच, राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानसँगको वार्ता जारी रहने र दुई पक्षबीच खासै ठूलो मतभेद नरहेको विश्वास व्यक्त गरेका छन् । तर, इरानले आफ्नो युरेनियम भण्डार कुनै पनि हालतमा बाहिर नपठाउने बताएर ट्रम्पको दाबीलाई खण्डन गरिदिएको छ । ट्रम्पले भने कुनै पनि स्थल सेना प्रयोग नगरी अमेरिका र इरान मिलेर युरेनियम अमेरिका लैजाने बताएका थिए ।
विश्वको झण्डै २० प्रतिशत तेल र ग्यास यही जलमार्ग भएर ओसारपसार हुन्छ । युद्धका कारण यहाँ जहाजको संख्या ह्वात्तै घटेको छ । इरानले यहाँ समुद्री बारुद (माइन) बिछ्याएको हुनसक्ने चेतावनी दिएकाले विश्व अर्थतन्त्रमा यसको गम्भीर असर परेको छ र इन्धनको मूल्य आकासिएको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय सामुद्रिक संगठन (आईएमओ) का प्रमुख आर्सेनियो डोमिन्गेजले जहाजहरूलाई कुनै जोखिम नहुने सुनिश्चितता चाहिएको बताएका छन् । केही जहाजले आफ्नो पहिचान लुकाउन ट्रयाकिङ प्रणाली बन्द गरेर हिँडेकाले पनि वास्तविक अवस्था बुझ्न कठिन भइरहेको छ । सुरक्षा विज्ञहरूले इरानको यो घोषणाले मात्रै परिस्थिति नबदलिने र अझै केही हप्ता जहाजहरूको लागि अवस्था चुनौतीपूर्ण रहने बताएका छन् ।
यसै सन्दर्भमा बेलायती प्रधानमन्त्री कीर स्टार्मरले हर्मुज जलसन्धिमा व्यापारिक जहाजको सुरक्षाका लागि बेलायत र फ्रान्सले बहुराष्ट्रिय मिसनको नेतृत्व गर्ने बताएका छन् । उनले यो काम विशुद्ध शान्तिपूर्ण र रक्षात्मक हुने र क्षेत्रमा जारी लडाइँ सकिएपछि मात्र लागू हुने स्पष्ट पारेका छन् ।