रुपातालमा साढे चार अर्बको संरक्षण गुरुयोजनामा धमाधम काम

गण्डकी । अबको तीन वर्षमा रूपाताल क्षेत्रले कतिलाई मोहित बनाउला ? अहिले नै अनुमान लगाउन कठिन हुनसक्छ ।  लेखनाथ नगरपालिका वडा नं १०, ११ र १४ का केही भागले छोएको सो ताल पर्यावणीय, जलचर संरक्षण, सिँचाइ तथा जलविद्युत् उत्पादनका दृष्टिकोणले उत्कृष्ट गन्तव्य हो ।
तालको संरक्षणका लागि जलस्रोत तथा सिँचाइ विभागले गुरुयोजना कार्यान्वयलाई पहिलो प्राथमितामा राख्दै काम अघि बढाइरहेको छ । विभागका महानिर्देशक इञ्जिनियर मित्र बरालले जलस्रोत संरक्षण कार्यक्रमअन्तर्गत पर्यावणीय संरक्षण, जलचर संरक्षण, सिँचाइ तथा जलविद्युत् उत्पादनका काम भइराखेको बताए । 
जारी काम सम्पन्न भएसँगै एकै दिनमा पटक–पटक रूप फेरिने रूपातालको समग्र रूप नै फेरिनेछ ।
सिमसार सूचीमा सूचीकृत तालहरूमध्येको एक रूपातालको विकासमा केन्द्रित रूपाताल संरक्षण एकीकृत विकास परियोजना हाल सिँचाइ तथा जलस्रोत व्यस्थापन आयोजनाअन्तर्गत सञ्चालित छ ।
रूपाकोट, हंसपुरको सिरान र माझठाना; साविक लेखनाथ नगरपालिका वडा नं १०, ११ र १४ को केही भागले छोएको यो ताल प्राकृतिक र मानवीय अतिक्रमणको चपेटामा पर्न थालेपछि गुरुयोजनासहित संरक्षणका काम थालिएको हो ।
विस्तृत योजना प्रतिवेदन अनुरूप काम अघि बढिरहेको जलस्रोत तथा सिँचाइ विभाग, सिँचाइ तथा जलस्रोत व्यवस्थापन आयोजना, पोखराका प्रमुख विदुरमान श्रेष्ठले जनाए ।
उनका अनुुसार परियोजनाको काम २०७५÷७६ देखि काम थालिएको थियो, जसको लागत चार अर्ब ५२ करोड रूपैयाँ रहेकामा हालसम्म दुई अर्ब ७० करोडको काम भएको छ । स्वीकृत गुरुयोजनाअनुुसार यो आयोजना २०८५÷८६ सम्म सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । कुल १ सय २२ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको ताल हालको निर्माणाधीन बाँध सम्पन्न भएसँगै क्षेत्रफल बढेर १ सय ८३ हेक्टर क्षेत्रफल हुनेछ । परियोजनाअन्तर्गत बाँध निर्माण ठेक्का सम्झौता भएर काम अघि बढिसकेको छ । २०८३ भदौ २३ सम्म काम सक्ने गरी बाँध निर्माणका लागि कुल २९ करोड रूपैयाँको ठेक्का सम्झौता भएकामा कालिका नयाँ बाटो जेभिले काम गरिरहेको छ ।
तालमा ५ सय ९० मिटर माटाको बाँध रहनेछ भने ४५ मिटर कंक्रिट बाँध हुनेछ । बाँधको काम ७० प्रतिशत सकिएको आयोजना प्रमुखले श्रेष्ठले जनाए । बाँध बनेपछि तालको गहिराइ तीन मिटरबाट बढेर सात मिटर हुनेछ । आयोजनाअन्तर्गत रूपातालको बायाँतर्फ ७.८ किलोमिटर पक्की सडक गत आर्थिक वर्षमा नै सम्पन्न भइसकेको छ । त्यस्तै परियोजनाअन्तर्गत नै हालको लम्बाइ दुई किलोमिटर रहेको ताल फैलिएर ३.६ किलोमिटर हुनेछ । तालमा रहेको आठ लाख घनमिटर माटो निकालेर त्यसलाई व्यवस्थित गर्ने काम भइरहेको छ । यसका लागि ४० करोड रुपैयाँ विनियोजन भई काम भइरहेको र सम्झौताअनुसार आगामी फागुन २० सम्म सक्ने लक्ष्य रहेको छ । यसको निर्माण कार्य उमा एण्ड कम्पनीमार्फत भइरहेको छ । 
आयोजनाअन्तर्गत नै तालको बीचमा टापु बनाएर त्यहाँ मन्दिर बनाउने योजना छ । एक सय ४० मिटर लम्बाइ र ९५ मिटर चौडाइमा रहने उक्त टापुमा आकर्षक मन्दिर बनाउन लागिएको हो । त्यस्तै तालको दायाँ किनारामा पाँच किलोमिटर दूरीको इको ट्रेल निर्माण गरिनेछ । बाँकी काम गर्नका लागि ३ सय १७ रुख काट्नुपर्नेछ । यसका लागि वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन पनि भइसकेको छ । त्यस्तै भोगाधिकारका लागि एक हेक्टर जग्गा लिन बाँकी छ । वातावारणीय प्रभाव मूल्यांकन (इआइए) अनुुसार ३ सय १७ रुख काट्न स्वीकृति भए पनि फिल्ड भेरिफिकेशन गर्दा १ सय २८ वटा मात्रै रुख हटाउनुुपर्ने देखिएको जानकारी दिँदै श्रेष्ठले १० प्रतिशत तलमाथि भएमा पुनः पूरक वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन गर्नुपर्ने भएकाले त्यसका लागि वनबाट स्वीकृति आउनुुपर्ने प्रावधान रहेको उनले जानकारी दिए ।
आयोजनाकै लागि १२ सय रोपनी अधिग्रहण गर्नुुपर्नेमा यसअघि ९ सय ११ रोपनी अधिग्रहण भइसकेको छ । त्यसका लागि एक अर्ब रुपैयाँ मुआब्जा वितरण गरिसकिएको आयोजनाले जनाएको छ । बाँकी थप १ सय २६ रोपनी अधिग्रहण गर्नुपर्नेमा त्यसका लागि नयाँ दररेट कायम हुनुपर्ने भए पनि जिल्ला दररेट कायम भइनसकेको कारण उक्त कार्य पनि प्रभावित बनेको छ ।
हालै सिँचाइ दिवस एवं ७३औं वार्षिकोत्सवका अवसरमा आयोजनाबाट सम्पादित कार्यप्रगति एवं समुदायमा पु¥याएको समग्र प्रभाव मूल्यांकनका आधारमा उत्कृष्ट आयोजनाका रूपमा पुरस्कृतसमेत भएको उनले बताए ।
सूर्यको किरणसँगै रूपातालमा पानीको रूपमा परिवर्तन आइरहने भएका कारण यसको नाम रूपाताल रहन गएको बताइन्छ । पछिल्ला वर्ष बढ्दो अतिक्रमणले तालको आकार पनि खुम्चँदै गएका अवस्थामा परियोजना सम्पन्न भएसँगै यसले तालको संरक्षण हुने विश्वास लिइएको छ ।
विगतमा अतिक्रमणमा पर्दै आएको ताललाई संरक्षण गर्न रूपाताल पुनःस्थापना तथा मत्स्यपालन सहकारी संस्थाका तर्फबाट सम्बन्धित निकायहरूमा निरन्तर ध्यान आकृष्ट गर्दै आइएको सहकारीका अध्यक्ष रामबहादुर थापा बताउँछन् ।
रूपाताल प्राकृतिक सुन्दरताका दृष्टिले मात्र नभएर माछाका लागि पनि यतिखेर पर्यटकको आकर्षण बनेको छ । यहाँका माछाको स्वाद लिन पनि दैनिक सयौं पर्यटक रूपाताल पुग्ने गरेका छन् । सार्वजनिक बिदाका दिनका साथै अधिकांश शनिबारका दिन रूपाताल किनारमा माछा खान जानेको संख्या बढ्दै गएको स्थानीयवासी बताउँछन् । प्रेमी–पे्रमिकाको भेटघाटका लागि पनि पछिल्लो समयमा आकर्षणको केन्द्र बन्दै गएको यो तालमा स्विमिङ र फिसिङका लागि पनि पर्यटक पुग्ने गरेका छन् ।
मोती उत्पादनको परीक्षण
रूपातालमा मोती उत्पादनको परीक्षण पनि थालिएको छ । यसअघि लामो समयको प्रयाससँगै बेगनासस्थित मत्स्य अनुसन्धान केन्द्रले यहाँका तालमा मोती उत्पादनको सम्भावनालाई प्रमाणित गरेसँगै रूपातालमा पनि मोती उत्पादनका लागि परीक्षण बढाइएको सहकारीका अध्यक्ष थापाले जानकारी दिनुुभयो । मोती उत्पादन परीक्षण समफल भएमा यस ताललाई मोती उत्पादनका माध्यमबाट पनि उपयोग गर्न सकिने उनको भनाइ छ ।
तालमाथि झोलुुंगे पुल
रूपाताल किनारका जंगललाई समेटेर निर्माण गरिएको प्राणी उद्यान केन्द्र यहाँको अर्को आकर्षण हो । प्राणी उद्यान केन्द्र पर्यटकका लागि आकर्षक गन्तव्य बनिरहेको केन्द्र व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष दिनानाथ ढकालले जनाए ।
आयोजनाअन्तर्गत ताल किनारमा बनाउने भनिएको फुट ट्र्याकले यहाँको सौन्दर्यतालाई अझै उजागर गर्ने उनको भनाइ छ । केन्द्रमा अवलोकन गर्न आउने पर्यटकले रूपातालको मनोरम दृश्यसँगै यहाँ राखिएका चितुवा, नीलगाई, चित्तल, रतुवा मृग, चरी बाघ, अजिंगर, सेतो गिद्ध, हिमाली गिद्ध, कछुवा आदिको अवलोकन गर्न पाउँछन् । 
उनका अनुुसार रूपाताल आसपासका क्षेत्रको जंगलमा ३ सय ६१ प्रजातिका वनस्पति, १ सय ७५ प्रजातिका जडीबुटी पाइनुका साथै बाघ, मृग, अजिंगरजस्ता जनावर पाइन्छन् । यस क्षेत्रमा एकसय ३४ जातका वन्यजन्तु तथा चराचुरुंगी पाइन्छ । 
रूपामाथि राखिएको झोलुंगे पुल यहाँको अर्को आकर्षण हो । दुई सय ६९ मिटर लामो पुल तालमाथि बनेपछि यो पर्यटकका लागि आकर्षक गन्तव्य बनेको छ । पोखरा महानगरपालिका–३१ र रूपा गाउँपालिका–६ जोड्ने गरी पुल निर्माण गरिएको हो । पछिल्ला समयमा तालमाथिको झोलुंगे पुल हेर्न र टिकटक तथा भिडियो बनाउन आउने क्रम पनि बढीरहेको छ ।
रूपातालमा सञ्चालत आयोजनाका काम सबै सम्पन्न भएसँगै यसका रूपमा नै आमूल परिवर्तन आउने ढकालले बताए । तालका रूपमा परिवर्तनसँगै रूपाताल यस क्षेत्रकै विशिष्ट पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास हुने उनले बताए ।
चरा पर्यटन गन्तव्य
रूपाताल चरा पर्यटनका लागि पनि आकर्षक गन्तव्य बनेको छ । यस तालमा धेरै प्रजातिका विदेशी चरा चीन, साइबेरियालगायतका देशबाट आउने गरेका छन् । विशेषगरी हिउँदको समयमा साइबेरियालगायत स्थानबाट विभिन्न प्रजातिका चराहरू रूपातालमा आउने गरेका पोखरा पन्छी समाजका निवर्तमान अध्यक्ष मनशान्त घिमिरेले बताए । रूपातालसहित लेखनाथका तालहरू चरा पर्यटनका लागि पनि आकर्षक गन्तव्य रहेको उनको भनाइ छ ।