विदेशमा सरसफाइ, देशभित्र फोहोर ?

वर्षौंदेखि जापानी फुटबल समर्थकहरूले विश्वकपका खेल सकिएपछि रंगशाला सफा गरेर प्रशंसा बटुल्दै आएका छन् । तर यसपटक उनीहरूले आफ्नै देशभित्र आलोचनाको सामना गरिरहेका छन् ।
यस साता खेलपछि जापानी समर्थकहरू फोहोरका झोलाहरू बोकेर रंगशालाका दर्शकदीर्घा सफा गरिरहेको तस्बिर सार्वजनिक भएपछि केहीले यसलाई दोहोरो मापदण्डको उदाहरणका रूपमा व्याख्या गरे । उनीहरूको तर्क थियो—सार्वजनिक स्थानमा आफूले गरेको फोहोर आफैं सफा गर्ने पुरुषहरू घरमा भने अधिकांश जिम्मेवारी आफ्नी पत्नीमाथि छाड्ने गर्छन् ।
त्यसको केही समयपछि जापानमा एउटा पोस्टर सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भयो । पोस्टरमा एउटै पुरुषलाई दुई फरक अवस्थामा देखाइएको थियो । पहिलो दृश्यमा उनी रंगशालामा फोहोर टिपिरहेका छन् । दोस्रो दृश्यमा उनी घरको सोफामा आरामसँग मोबाइल चलाइरहेका छन्, छेउमै कपडाको डोको राखिएको छ, जबकि उनकी पत्नी भान्सामा भाँडा माझिरहेकी छन् । पोस्टरमा लेखिएको थियोः ‘जापानी पुरुषहरूले घरभित्रका काममा अझ धेरै सहयोग गर्नुपर्छ ।’
साथै पोस्टरमा भनिएको थियो‑ घरेलु काममा खर्चिने समयको हिसाबले जापानी पुरुषहरू संसारकै सबैभन्दा कम समय दिने समूहहरूमध्ये पर्छन् । यो पोस्ट सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म एक्स (पूर्व ट्विटर) मा ६० हजारभन्दा बढी पटक मन पराइएको छ । एक प्रयोगकर्ताले अमेरिकी लेखक पीजे ओरौर्केको भनाइ उद्धृत गर्दै टिप्पणी गरे, ‘सबैजना संसार बचाउन चाहन्छन् तर कसैले पनि आमालाई भाँडा माझ्न सघाउन चाहँदैन ।’
अर्का एक प्रयोगकर्ताले लेखेका थिए, ‘यी फोहोर टिप्ने मानिसहरूमध्ये कुनै व्यक्ति यस्तो पनि हुन सक्छ, जसको घरमा सानो बच्चा छ र ऊ विश्वकप हेर्न आउँदा बच्चाको सम्पूर्ण जिम्मेवारी श्रीमतीलाई छाडेर आएको छ ।’
जापानी संस्कृतिको हिस्सा
सार्वजनिक स्थल सफा राख्ने र आफ्नो फोहोर आफैं व्यवस्थापन गर्ने संस्कार जापानी समाजमा गहिरोसँग जरा गाडेर बसेको छ । विद्यालयदेखि नै बालबालिकालाई आफ्ना कक्षा कोठा सफा गर्न सिकाइन्छ । त्यसैले जापानी समर्थकहरूले विश्वकपपछि रंगशाला सफा गर्ने दृश्य विश्वभर चर्चित बन्नु धेरैका लागि आश्चर्यको विषय होइन । तर घरेलु कामको सवालमा अवस्था फरक छ । उच्च आय भएका विकसित देशहरूमध्ये जापानी पुरुषहरू घरायसी काममा सबैभन्दा कम समय दिने समूहमा पर्छन् ।
अर्गनाइजेशन फर इकोनमिक कोअपरेशन एन्ड डेभलपमेन्ट (ओईसीडी) ले सन् २०२१ मा सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार जापानी महिलाहरूले दैनिक तीन घण्टाभन्दा बढी समय अवैतनिक घरेलु काममा खर्च गर्छन् । यो समय पुरुषहरूको तुलनामा पाँच गुणाभन्दा बढी हो । जापानी पुरुषहरूले भने औसतमा दैनिक ४७ मिनेट मात्र यस्ता काममा खर्च गर्छन् । 
युवा परिवारमा अन्तर अझ ठूलो
यो असमानता विशेष गरी साना बालबालिका भएका परिवारहरूमा अझ स्पष्ट देखिन्छ । जापानी सरकारको सन् २०२१ को सर्वेक्षणअनुसार, छ वर्षभन्दा कम उमेरका बच्चा भएका र दुवै अभिभावक रोजगारमा रहेका परिवारहरूमा महिलाहरूले दैनिक सात घण्टाभन्दा बढी समय घरायसी काममा खर्च गर्छन् । त्यसको तुलनामा पुरुषहरूले दुई घण्टाभन्दा कम समय दिन्छन् । यसले घरभित्रको श्रम विभाजन अझै पनि ठूलो मात्रामा महिलामाथि केन्द्रित रहेको देखाउँछ ।
विदेशमा सरसफाइ, देशभित्र फोहोर ?
केही सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरूले अर्को आलोचना पनि गरेका छन् । उनीहरूको भनाइमा जापानी समर्थकहरूले विदेशमा गएर फोहोर टिप्छन्, तर जापानमै आयोजना हुने ठूला कार्यक्रमपछि सार्वजनिक स्थलहरूमा प्रशस्त फोहोर देख्न पाइन्छ ।
यसलाई उनीहरूले केही हदसम्म कपटपूर्ण व्यवहारका रूपमा चित्रण गरेका छन् तर यस आलोचनासँग सबै सहमत छैनन् । घरायसी कामको असमान वितरणबारे बहस चर्किंदै जाँदा पनि धेरै मानिसहरूले जापानी समर्थकहरूको रंगशाला सफाइ अभियानलाई सकारात्मक अभ्यासका रूपमा हेर्नुपर्ने तर्क गरेका छन् । 
एक एक्स प्रयोगकर्ताले लेखे, ‘यसमा लाज मान्नुपर्ने कुरा के छ ? ‘जापानीहरू विदेशमा फोहोर फालिरहेका छन्’ भन्ने समाचारभन्दा त यो धेरै राम्रो हो ।’ कतिपयको विश्वास के छ भने जापानी समर्थकहरूको यो व्यवहारले अन्य देशका समर्थकहरूलाई पनि प्रेरित गर्न थालेको छ । हालै सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएको एउटा भिडियोमा पोर्चुगलका समर्थकहरू पनि ठूला प्लास्टिकका झोलाहरू लिएर रंगशालाको फोहोर संकलन गरिरहेका देखिन्छन् । धेरै सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरूले यस्तो प्रवृत्तिको सुरुआत जापानी समर्थकहरूले नै गरेको भन्दै प्रशंसा गरेका छन् ।