हर्मुजदेखि खाडीसम्म सैन्य भिडन्त विस्तार

दुबई, (सिन्ह्वा, एएफपी) । इरान र संयुक्त राज्य अमेरिकाबीच केही दिनअघि भएको युद्धविरामसम्बन्धी समझदारी कार्यान्वयनकै चरणमा रहेका बेला दुवै देशबीच सैन्य तनाव पुनः चर्किएको छ । स्ट्रेट अफ हर्मुजमा व्यावसायिक जलयानमाथि भएको आक्रमणलाई लिएर सुरु भएको विवाद केही घण्टामै इरानभित्र अमेरिकी हवाई आक्रमण र त्यसको प्रत्युत्तरमा कुवेत तथा बहराइनस्थित अमेरिकी सैन्य अड्डामाथि इरानी क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन प्रहारसम्म पुगेको छ । यसले मध्यपूर्वमा शान्ति प्रक्रियामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ ।
अमेरिकी केन्द्रीय कमान्ड (सेन्टकम)का अनुसार इरानले पनामा झण्डा बोकेको तेल ट्यांकर ‘किकु’माथि ड्रोन आक्रमण गरेपछि त्यसको प्रत्यक्ष प्रतिक्रियास्वरूप अमेरिकी नौसेना र वायुसेनाले इरानका १० सैन्य लक्ष्यमा हवाई आक्रमण गरेका हुन् । अमेरिकी पक्षले निगरानी पूर्वाधार, सञ्चार प्रणाली, हवाई प्रतिरक्षा केन्द्र, ड्रोन भण्डारण स्थल तथा समुद्री सुरुङ बिछ्याउने क्षमतालाई लक्षित गरिएको जनाएको छ । दक्षिणी इरानको सिरिक र केश्म क्षेत्रमा विस्फोट भएको इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले पनि पुष्टि गरेका छन् ।
यसअघि पनि अमेरिकाले अर्को व्यावसायिक जहाजमाथिको कथित इरानी आक्रमणपछि इरानका तटीय क्षेत्रमा सैन्य कारबाही गरेको थियो । पछिल्ला दुई दिनमा लगातार भएका अमेरिकी आक्रमणले तनावलाई थप तीव्र बनाएको देखिन्छ ।
इरानको प्रत्याक्रमण
अमेरिकी कारबाहीपछि इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गाड्र्स (आईआरजीसी) ले कुवेतस्थित अली अल–सलेम वायुसेना आधार र बहराइनस्थित अमेरिकी पाँचौं नौसैनिक बेडा (फिफ्थ फ्लिट)सँग सम्बन्धित आठ सैन्य पूर्वाधारमा ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ ।
आईआरजीसीले यो आक्रमण अमेरिकी कारबाहीको प्रतिशोध भएको जनाएको छ भने भविष्यमा हुने कुनै पनि आक्रमणको अझ कडा जवाफ दिने चेतावनी दिएको छ । उता, कुवेतले आफ्नो सार्वभौमसत्तामाथिको उल्लङ्घन भन्दै आक्रमणको निन्दा गरेको छ भने बहराइनले एक आवासीय भवनमा क्षति पुगे पनि मानवीय क्षति नभएको जनाएको छ ।
शान्ति प्रक्रियामाथि प्रश्न
इरान र अमेरिकाबीच गत जुन १८ मा क्षेत्रीय युद्ध अन्त्य गर्ने उद्देश्यले समझदारीपत्र (एमओयू) मा हस्ताक्षर भएको थियो । अन्तिम शान्ति सम्झौताका लागि वार्ता जारी रहे पनि पछिल्ला सैन्य घटनाले उक्त प्रक्रियालाई कमजोर बनाउने संकेत देखिएको छ ।
इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले बग्दादमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा सबै पक्षलाई समझदारीपत्रको पालना गर्न आग्रह गर्दै हर्मुज जलडमरुमा इरानको भूमिकामाथि कुनै चुनौती दिए तनाव अझ बढ्ने चेतावनी दिएका छन् । उनले खाडी क्षेत्रका देशहरूबीच बाह्य शक्तिको हस्तक्षेपबिना नयाँ क्षेत्रीय सुरक्षा संरचना निर्माण गर्नुपर्ने प्रस्ताव पनि अघि सारे ।
इराकको कूटनीतिक सक्रियता
यही तनावपूर्ण अवस्थाबीच इराकका विदेशमन्त्री फुआद हुसेन र इरानी विदेशमन्त्री अराघचीबीच बग्दादमा भेटवार्ता भएको छ । छलफलमा द्विपक्षीय सम्बन्ध, क्षेत्रीय सुरक्षा र शान्ति प्रक्रियालाई अघि बढाउने विषयमा जोड दिइएको छ । इराकले मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेल्दै क्षेत्रीय स्थायित्वका लागि कूटनीतिक प्रयास जारी राख्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ ।
हर्मुज फेरि विश्व चिन्ताको केन्द्र
विश्वको ठूलो परिमाणमा तेल आपूर्ति हुने स्ट्रेट अफ हर्मुज पुनः तनावको केन्द्र बनेको छ । इरानले अब अनधिकृत जहाज आवतजावतमा थप कडा निगरानी र कारबाही गर्ने चेतावनी दिएको छ भने अमेरिकाले व्यावसायिक जलयानको सुरक्षाका लागि आवश्यक सैन्य कारबाही जारी रहने संकेत दिएको छ ।
यदि दुवै पक्षले प्रतिशोधात्मक आक्रमणलाई निरन्तरता दिए, त्यसको असर केवल अमेरिका र इरानमा सीमित रहने छैन । खाडी क्षेत्रको सुरक्षा, अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री व्यापार, विश्व ऊर्जा बजार तथा शान्ति वार्ताको भविष्यसमेत प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित हुने सम्भावना बढेको छ । अहिलेको अवस्था हेर्दा युद्धविराम औपचारिक रूपमा कायम रहे पनि व्यवहारमा अमेरिका र इरान पुनः सीमित सैन्य भिडन्ततर्फ उन्मुख भएको संकेत स्पष्ट देखिएको छ ।