दिल्ली हल्लाउँदै ‘ककरोच’

नयाँ दिल्ली (एजेन्सी) –भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीमा युवाले नेतृत्व गरेको ‘ककरोच जनता पार्टी (सीजेपी)’ आन्दोलनका हजारौं समर्थकले सोमबार शिक्षा मन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा माग गर्दै संसद् भवनतर्फ मार्च गर्न खोजेपछि प्रहरीले अश्रुग्यास र लाठी प्रयोग गरी रोकेको छ । प्रदर्शनकारीहरूले सुरक्षा अवरोध तोड्ने प्रयास गरेपछि झडपको अवस्था सिर्जना भएको थियो । यद्यपि धेरै प्रदर्शनकारी साना समूहमा विभाजित हुँदै संसद्तर्फ अघि बढिरहे ।
दिल्ली प्रहरीले संसद्को मनसुन अधिवेशन चलिरहेका कारण सुरक्षा व्यवस्था कडा बनाइएको र मार्चका लागि अनुमति नदिइएको जनाएको छ । आन्दोलनकारीहरूले भने आफूहरूमाथि शान्तिपूर्ण प्रदर्शनका क्रममा दमन गरिएको आरोप लगाएका छन् । यो आन्दोलन मे महिनामा भारतका प्रधानन्यायाधीशले बेरोजगार युवालाई ‘ककरोच’सँग तुलना गरेपछि सुरु भएको थियो । युवाहरूले उक्त टिप्पणीलाई व्यंग्यात्मक रूपमा स्वीकार गर्दै सामाजिक सञ्जालमार्फत ठूलो अभियान बनाएका हुन् । चिकित्सा तथा सरकारी जागिरका प्रवेश परीक्षाका प्रश्नपत्र पटक–पटक चुहिएपछि आन्दोलनले थप गति लिएको हो ।प्रदर्शनकारीहरूको मुख्य माग शिक्षा मन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा, परीक्षा प्रणालीमा सुधार तथा प्रश्नपत्र चुहावटपछि आत्महत्या गरेका विद्यार्थीका परिवारलाई क्षतिपूर्ति दिनु हो । यसैबीच आन्दोलनका प्रतिनिधिले स्वास्थ्य मन्त्री जेपी नड्डासँग पहिलोपटक औपचारिक वार्ता गरेका छन् । भोक हड्तालमा रहेका अभियन्ता सोनम वाङ्चुकले पनि सरकारले शिक्षा प्रणालीका कमजोरी स्वीकारे वा संसद्मा आफ्ना माग उठाउने वातावरण बनेपछि मात्रै हड्ताल अन्त्य गर्ने बताएका छन् ।
यो आन्दोलन प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी सरकारको तेस्रो कार्यकालमा देखिएको प्रमुख सार्वजनिक चुनौतीका रूपमा हेरिएको छ । विपक्षी दल, अधिकारकर्मी तथा केही चलचित्रकर्मीले पनि आन्दोलनलाई समर्थन गरेका छन् । प्रदर्शनकारीहरूले सरकार जनताप्रति जवाफदेही हुनुपर्ने र विद्यार्थीको भविष्यसँग खेलबाड रोक्नुपर्ने माग गरेका छन् ।
युवाको नेतृत्वको प्रदर्शनमा हजारौं
रमाइलो तरिकाले सुरु भए पनि सीजेपी समूह छिट्टै नै भारतका असन्तुष्ट युवाहरूको लागि एउटा मुख्य केन्द्र बन्न पुग्यो । यो आन्दोलनको नेतृत्व बोस्टन विश्वविद्यालयका पूर्व विद्यार्थी तथा ३० वर्षीय राजनीतिक सञ्चार रणनीतिकार अभिजित दिपकेले गरिरहेका छन् ।
उनले यो आन्दोलन एउटा ठट्टाको रूपमा सुरु गरिएको बताएका छन्, तर गुगल फर्ममार्फत यस आन्दोलनमा जोडिने विकल्प दिएपछि उनले हजारौं प्रतिक्रियाहरू प्राप्त गरे ।
यसैले गर्दा यो एउटा गम्भीर प्रदर्शनकारी समूहको रूपमा अगाडि बढ्यो । सोमबारको प्रदर्शनको मुख्य कारण प्रख्यात इन्जिनियर तथा अभियन्ता सोनम वाङ्चुकमाथि गरिएको व्यवहार थियो । उनी दिल्लीको जन्तर मन्तरमा सीजेपी पार्टीको समर्थनमा २० दिनदेखि भोक हडतालमा थिए । जन्तर मन्तर ३०० वर्ष पुरानो वेधशाला हो, जुन प्रायः प्रदर्शन गर्ने ठाउँको रूपमा प्रयोग हुन्छ । भोक हड्तालमा बसेको २१औं दिन शनिबार ५९ वर्षीय वाङ्चुकलाई प्रहरीले हस्तक्षेप गर्दै अस्पताल लग्यो । त्यसपछि  सीजेपीका नेता दिपकेले सोमबार प्रदर्शनकारीहरूलाई भारतको संसद् भवनतर्फ मार्च गर्न आह्वान गरे ।
उनीहरू किन ‘कक्रोच’ ?
कक्रोच जनता पार्टीको नाम भारतका प्रधानन्यायाधीश सूर्यकान्तले गरेको टिप्पणीको प्रतिक्रियास्वरूप आएको हो । एउटा सुनुवाइको क्रममा, उनले पत्रकारिता र सक्रियतातर्फ लागिरहेका बेरोजगार युवाहरूलाई कक्रोच र परजीवीहरूसँग तुलना गरेको आरोप छ । पछि उनले स्पष्ट पारे कि उनले समग्र भारतका युवाहरूलाई नभई विशेष गरी ‘नक्कली र झूटा शैक्षिक प्रमाणपत्र’ भएका मानिसहरूलाई लक्षित गरेका थिए ।
‘सीजेपी’ नाम सन् २०१४ देखि सत्तामा रहेको प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको भारतीय जनता पार्टी (बीजेपी) को व्यंग्यात्मक नक्कल हो । इन्टरनेटबाट बाहिर निस्केर वास्तविक जीवनमा पनि, यस आन्दोलनका युवा स्वयंसेवकहरू सरसफाइ अभियान र प्रदर्शनहरूमा कक्रोचको पहिरनमा देखा परेका छन् ।
के चाहन्छ सीजेपी ?
सीजेपीले मुख्यतया भारतको शिक्षा प्रणालीसँग सम्बन्धित समस्याहरूलाई लिएर प्रदर्शन गरिरहेको छ । नेशनल एलिजिबिलिटी कम इन्ट्रान्स टेस्ट (नीट) देशभरका मेडिकल कलेजहरूमा भर्ना हुनका लागि दिइने भारतको मुख्य प्रवेश परीक्षा हो ।
करिब २२ लाख ८० हजार परीक्षार्थीहरू मे ३ तारिखमा यो परीक्षामा सामेल भएका थिए । निकै गाह्रो मानिने यस परीक्षाको लागि उनीहरूले महिनौं र केही अवस्थामा वर्षौंसम्म पढेका थिए । तर, प्रश्नपत्र बाहिरिएको (लिक भएको) आरोप लागेपछि केही दिनपछि नै यो परीक्षा रद्द गरियो ।
यो परीक्षार्थीहरूका लागि ठूलो झट्का थियो, जसले केही हप्तापछि कडा सुरक्षाको बीचमा फेरि परीक्षा दिनुप¥यो । यसप्रतिको रिस नै सीजेपीले आफ्नो प्रदर्शन सुरु गर्नुको एउटा कारण थियो ।
यस पार्टी र परिवारहरूले परीक्षा रद्द भएपछिको तनावका कारण करिब २० जना विद्यार्थीले आत्महत्या गरेको आरोप पनि लगाएका छन् । सन् २०२४ मा पनि निट परीक्षा यस्तै किसिमको काण्डको सिकार भएको थियो ।
सीजेपीले शिक्षा प्रणालीमा पूर्ण सुधार हुनुपर्ने, प्रश्नपत्र लिक भएको आरोपमा बढी जवाफदेहिता हुनुपर्ने र शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामाको माग गरिरहेको छ । सोमबार वाङ्चुकमाथि गरिएको व्यवहारपछि, सीजेपीका नेता अभिजित दिपकेले मोदीको राजीनामाको पनि माग गरेका छन् ।
यस पार्टीले सरकारलाई कत्तिको चुनौती दिन्छ ?
सीजेपीले शिक्षामन्त्रीलाई हटाउने र शिक्षा प्रणाली सुधार गर्ने आफ्नो लक्ष्य हासिल गर्छ कि गर्दैन भन्ने स्पष्ट नभए पनि यसले भारतमा ठूलो प्रभाव पारेको छ । सोमबारको प्रदर्शन हालैका वर्षहरूमा मोदी सरकारको विरुद्धमा भारतीय राजधानीमा भएको सबैभन्दा ठूलो प्रदर्शन हो । यस आन्दोलनले भारतका धेरै विपक्षी राजनीतिज्ञहरूको समर्थन पनि तानेको छ ।
लामो भोक हड्तालसहितको शान्तिपूर्ण प्रदर्शनलाई नरेन्द्र मोदीको सरकारले देखेको नदेखेकैजस्तो गरिरहेको थियो । माग सुनेकै छैन । शिक्षामन्त्रीका विषयमा उठेका प्रश्नमा प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले जवाफ दिन आवश्यक नै ठानेका छैनन् ।
शनिबार सरकारले अदालती आदेशको आडमा वाङचुकलाई अनशनस्थलबाट उठाएर अस्पताल भर्ना गराएपछि प्रदर्शनकारी आक्रोशित भएका हुन् । त्यसैले सोमबारको प्रदर्शनमा हजारौं सहभागी भए शान्तिपूर्ण प्रदर्शनमा प्रहरीले लाठीचार्ज र पानीको फोहोरा हानेको छ । निहत्था प्रदर्शनकारीमाथि प्रहरीले गरेको बर्बर दमनको प्रतिपक्षी दलहरुले निन्दा गरेका छन् । 
सोमबारको प्रदर्शनका तस्बिरहरूप्रति प्रतिक्रिया दिँदै कंग्रेस अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खर्गेले प्रदर्शनकारी विद्यार्थीहरूमाथि प्रहरीले गरेको लाठीचार्जलाई ‘लोकतन्त्रमाथिको प्रहार’ भनेर वर्णन गरे । अल इन्डिया तृणमूल कांग्रेसकी सांसद महुआ मोइत्रा संसदमा जानुअघि बिहान प्रदर्शनकारीहरूसँग सहभागी भएकी थिइन् ।
समाजवादी पार्टीका प्रमुख अखिलेश यादवले पनि प्रदर्शनकारीहरूलाई समर्थन गर्दै दिल्लीमा भेला भएका युवा–विद्यार्थी सँगै सहभागीलाई सम्मानजनक व्यवहार गर्नुपर्ने बताएका छन् ।