भारत–नेपालबीच डिजिटल भुक्तानी सम्पर्क थप सुदृढ

काठमाडौं । भारत र नेपालबीच सीमापार डिजिटल भुक्तानी प्रणालीको विस्तारसँगै दुई देशबीच हुने रकम स्थानान्तरण र कारोबार थप सहज, सुरक्षित तथा छिटो बन्ने भएको छ । भारतको राष्ट्रिय भुक्तानी निगमको अन्तर्राष्ट्रिय शाखा एनपीसीआई इन्टरनेसनल पेमेन्ट्स लिमिटेडले नेपाल र भारतबीच निर्बाध डिजिटल भुक्तानी सम्पर्क विस्तार गर्ने प्रतिबद्धता दोहो¥याएको हो ।
यसअन्तर्गत भारतबाट नेपाल र नेपालबाट भारतमा वास्तविक समयमै रकम पठाउन सकिने व्यवस्था विस्तार भएको छ । त्यस्तै, भारतबाट नेपाल भ्रमणमा आउने यात्रुले एकीकृत भुक्तानी अन्तरमुखमार्फत विभिन्न व्यवसायिक प्रतिष्ठानमा रहेको द्रुत प्रतिक्रिया संकेत स्क्यान गरेर तत्काल भुक्तानी गर्न सक्नेछन् ।
नेपाल भ्रमण गर्ने भारतीय पर्यटकका लागि यस्तो सुविधा विशेष उपयोगी हुने देखिएको छ । सन् २०२५ मा मात्रै दुई लाख ९० हजारभन्दा बढी भारतीय पर्यटक नेपाल आएका थिए । धार्मिक यात्रा, मनोरञ्जन, व्यापार तथा पारिवारिक भेटघाटका लागि भारतबाट ठूलो संख्यामा मानिस नेपाल आउने गरेका छन् । डिजिटल भुक्तानीको सुविधा विस्तार भएपछि उनीहरूलाई ठूलो मात्रामा नगद बोक्ने वा मुद्रा साट्ने झन्झट कम हुनेछ ।
चन्द्रागिरि, मनकामना र पशुपतिनाथलगायत प्रमुख पर्यटकीय तथा धार्मिक गन्तव्यमा समेत यस्तो भुक्तानी सुविधा उपलब्ध हुँदै आएको छ । फोनपे सञ्जालमा आबद्ध व्यवसायीले भारतीय यात्रुबाट एकीकृत भुक्तानी अन्तरमुखमार्फत रकम लिन सक्नेछन ्। यसबाट खुद्रा व्यापार, होटल तथा आतिथ्य सेवा, पर्यटन र दैनिक उपभोगका क्षेत्रमा डिजिटल कारोबार बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
भारतको वास्तविक समयको खाताबाट खातामा हुने भुक्तानी प्रणाली एकीकृत भुक्तानी अन्तरमुखमार्फत मासिक २३ अर्बभन्दा बढी वित्तीय कारोबार हुने गरेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषले समेत यसलाई विश्वकै ठूलो भुक्तानी प्रणालीका रूपमा उल्लेख गरेको छ । विश्वभर हुने वास्तविक समयका भुक्तानीमध्ये करिब आधा हिस्सा यस प्रणालीले समेट्ने गरेको बताइएको छ ।
नेपालका व्यवसायीका लागि पनि यस्तो प्रणालीले नयाँ अवसर सिर्जना गर्नेछ । डिजिटल भुक्तानी स्वीकार गर्दा व्यवसायीले ठूलो ग्राहक समूहसम्म पहुँच विस्तार गर्न सक्नेछन्। कारोबार तत्काल सम्पन्न हुने, नगद व्यवस्थापनको आवश्यकता घट्ने तथा भौतिक मुद्रामाथिको निर्भरता कम हुने भएकाले व्यवसाय सञ्चालन थप प्रभावकारी हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
यसैगरी, नेपाल क्लियरिङ हाउससँगको सहकार्यमा भारतीय एकीकृत भुक्तानी प्रणाली र नेपालको राष्ट्रिय भुक्तानी अन्तरमुखबीचको सम्बन्धले दुईतर्फी व्यक्तिबीच रकम स्थानान्तरणको सुविधा उपलब्ध गराएको छ । भारतीय तथा नेपाली नागरिकले प्राप्तकर्ताको मोबाइल नम्बर वा भर्चुअल भुक्तानी ठेगाना प्रयोग गरेर वास्तविक समयमै रकम पठाउन सक्नेछन् ।
नेपालमा रहेका भारतीय नागरिकले पनि आफ्नो भुक्तानी परिचयमार्फत भारतमा रकम पठाउन सक्ने व्यवस्था छ । यसका लागि संवेदनशील बैंक खाता विवरण आदानप्रदान गर्नुपर्ने आवश्यकता नपर्ने भएकाले सीमापार रकम स्थानान्तरण थप सुरक्षित र सरल हुने बताइएको छ । विशेषगरी भारतमा रोजगारी वा अन्य कारणले रहेका नेपाली तथा नेपालमा रहेका भारतीय नागरिकका परिवारका लागि यस्तो सुविधा उपयोगी हुने देखिएको छ ।
एनपीसीआई इन्टरनेसनलका प्रबन्ध निर्देशक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत रितेश शुक्लाले आम उपभोक्ता र व्यवसायका लागि सीमापार भुक्तानीलाई सहज बनाउने उद्देश्यले काम भइरहेको बताए । उनका अनुसार नेपालमा डिजिटल भुक्तानीको स्वीकार्यता विस्तार गर्ने, भारतीय यात्रुका लागि कारोबार सरल बनाउने र भारत–नेपालबीच रकम पठाउने प्रक्रियालाई छिटो तथा कम खर्चिलो बनाउने प्रयास भइरहेको छ ।
उनले नेपालका फोनपे र नेपाल क्लियरिङ हाउससँगको सहकार्यमा सुरक्षित तथा वास्तविक समयको भुक्तानी समाधान विस्तार गरिरहेको बताए । यसले दुई देशबीचको आर्थिक सम्बन्धसँगै जनस्तरको लामो समयदेखिको सम्बन्धलाई समेत थप बलियो बनाउने उनको भनाइ छ ।
एनपीसीआई इन्टरनेसनल पेमेन्ट्स लिमिटेडको स्थापना सन् २०२० अप्रिल ३ मा भारतको राष्ट्रिय भुक्तानी निगमको पूर्ण स्वामित्वमा रहेको सहायक कम्पनीका रूपमा भएको हो । यसले भारतमा विकास भएका वास्तविक समयका भुक्तानी प्रणाली तथा रुपे कार्ड प्रणालीलाई भारतबाहिर विस्तार गर्दै आएको छ ।
कम्पनीले नेपालसहित विभिन्न मुलुकका भुक्तानी प्रणालीसँग सहकार्य विस्तार गर्दै आफ्ना प्रविधि, अनुभव र प्राविधिक ज्ञानमार्फत डिजिटल भुक्तानी पूर्वाधार विकासमा सहयोग गर्ने लक्ष्य राखेको छ । आगामी दिनमा नेपालमा एकीकृत भुक्तानी प्रणालीमा आधारित कारोबार विस्तार गर्नुका साथै दुई देशबीच हुने व्यक्तिबीचको रकम स्थानान्तरणलाई थप बैंक तथा वित्तीय संस्थासम्म विस्तार गर्ने योजना रहेको जनाइएको छ ।

डिजिटल भुक्तानीको यस्तो विस्तारले भारत र नेपालबीच पर्यटन, व्यापार, पारिवारिक सम्बन्ध तथा आर्थिक गतिविधिलाई थप सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। नगदरहित कारोबारको विस्तारसँगै दुई देशबीचको आर्थिक सम्बन्धलाई डिजिटल माध्यमबाट थप गहिरो बनाउन यसले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने देखिएको छ ।