महिला आन्दोलनका अनदेखा कथा खोज्दै ‘सन्धान संग्रह’

नेपाली महिलाका अनदेखा संघर्ष, अनुभव र योगदानलाई अभिलेखमा ल्याउँदै ‘महिला आन्दोलनको सहखोजी ः सन्धान संग्रह’को दोस्रो संस्करण सार्वजनिक भएको छ । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान कमलादीमा आयोजित कार्यक्रममा पुस्तक सार्वजनिक गरिएको हो । द स्टोरी किचेन र त्रिभुवन विश्वविद्यालय लैंगिक अध्ययन केन्द्रीय विभागको सहकार्यमा प्रकाशित पुस्तकमा २५ जना फेलो तथा लेखकका अनुसन्धानमूलक आलेख समेटिएका छन् । महिलाभित्रको विविधता, दलित तथा आदिवासी जनजाति समुदायका अपांगता भएका महिलाले भोग्दै आएको बहुस्तरीय विभेद तथा लैंगिक र यौनिक अल्पसंख्यक समुदायका सवाल पुस्तकका प्रमुख विषय हुन् ।
पुस्तकको समीक्षा गर्दै त्रिवि पत्रकारिता तथा आमसञ्चार केन्द्रीय विभागका प्रमुख प्राडा कुन्दन अर्यालले यसले नेपाली समाजका वैकल्पिक विषय पहिचान र उठान गरेको बताए । पुस्तकका केही आलेख निकै सशक्त रहेको उल्लेख गर्दै उनले महिला आन्दोलन र समाज अध्ययनका लागि यो महŒवपूर्ण सन्दर्भ सामग्री बन्ने बताए । समाजशास्त्री डा. मीना पौडेलले पुस्तकलाई इतिहास लेखनको वैकल्पिक यात्राका रूपमा व्याख्या गरिन् । एउटै वर्ग र उस्तै इतिहास लेखिँदै आएको अवस्थामा पुस्तकले फरक अनुभव र ज्ञानलाई अभिलेख गरेको उनको भनाइ थियो ।
‘महिलावादी अनुसन्धान विधि परम्परागत अनुसन्धानभन्दा फरक हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘यसले सामाजिक न्यायको लेखनलाई केन्द्रमा राख्छ ।’ त्रिवि मानविकी तथा सामाजिक शास्त्र संकायका डीन प्राडा दुबिनन्द ढकालले समाजमा बाहिर आउन नसकेका विषय पुस्तकले सतहमा ल्याएको बताए । महिलाका वास्तविक अनुभवलाई सैद्धान्तीकरण गर्ने आधारसमेत पुस्तक बन्न सक्ने उनले बताए ।

द स्टोरी किचेनकी अध्यक्ष डा. जया लुईंटेलले आमा र हजुरआमाका जीवनभोगाइ, संघर्ष र अनुभवबाट आएको ज्ञानलाई प्राज्ञिक ज्ञान बनाउनुपर्ने बताइन् । द स्टोरी किचेनकी कार्यक्रम तथा कार्यालय प्रमुख गार्डिका बज्राचार्यले औपचारिक इतिहासमा छुटेका महिलाका अनुभव र ज्ञान अभिलेख गर्न पुस्तक प्रकाशित गरिएको जानकारी दिइन । ‘सन्धान’ले सन् २०२२ देखि पत्रकार, लेखक तथा विद्यार्थीलाई लक्षित गरी फेलोसिप दिँदै आएको छ । पहिलो र दोस्रो ब्याचका २१ लेखकका आलेख समेटिएको पहिलो संग्रह सन् २०२४ मा प्रकाशित भएको थियो ।