सुईले घटाउला मोटोपन ?

विश्वभर मोटोपन घटाउने औषधि अहिले निकै चर्चामा छन् । विशेषगरी जीएलपी १ वर्गका इन्जेक्सन औषधिले सेमाग्लुटाइड अर्थात् तौल घटाउन प्रभावकारी मानिएपछि धेरै देशमा यसको प्रयोग बढिरहेको छ । तर हालै सार्वजनिक भएको एउटा नयाँ अध्ययनले यी औषधिको अर्को सम्भावित फाइदा पनि देखाएको छ । अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यस्तो औषधि प्रयोग गर्ने मानिसहरूमा रक्सी, निकोटिन, गाँजा, कोकिन र कुलतजन्य अन्य पदार्थको लत लाग्ने जोखिम कम हुन सक्छ ।
यो अध्ययन ब्रिटिश मेडिकल जर्नलमा प्रकाशित भएको हो । अनुसन्धानकर्ताहरूले अमेरिकाका टाइप–२ मधुमेह भएका ६ लाखभन्दा बढी पूर्व सैनिकहरूको तीन वर्षको स्वास्थ्य अभिलेख अध्ययन गरेका थिए । उनीहरूले विभिन्न औषधि प्रयोग गर्ने बिरामीहरूको स्वास्थ्य अवस्था तुलना गर्दै लतसम्बन्धी समस्यामा के परिवर्तन देखिन्छ भन्ने विश्लेषण गरेका थिए ।
अध्ययनले देखायो कि जीएलपी १ औषधि प्रयोग गर्ने मानिसहरूमा नयाँ लत विकसित हुने सम्भावना कम देखिएको छ । उदाहरणका लागि, गाँजासम्बन्धी लतको जोखिम करिब १४ प्रतिशतले घटेको पाइएको छ भने रक्सीको लत १८ प्रतिशतले कम देखिएको छ । त्यस्तै कोकिन र निकोटिनको लत करिब २० प्रतिशतले घटेको र ओपिओइडको लत करिब २५ प्रतिशतले कम भएको तथ्यांक अध्ययनले देखाएको छ ।
पहिलेदेखि नै कुनै पदार्थको लत भएका बिरामीहरूमा पनि केही सकारात्मक संकेत देखिएका छन् । अध्ययनका अनुसार जीएलपी १ औषधि प्रयोग गर्ने त्यस्ता बिरामीहरूमा तीन वर्षको अवधिमा अस्पताल भर्ना हुनुपर्ने जोखिम करिब २५ प्रतिशतले कम भएको छ । त्यस्तै अत्यधिक मात्रा सेवनका कारण हुने ओभरडोजको जोखिम ४० प्रतिशतले घटेको र पदार्थसम्बन्धी कारणले मृत्यु हुने जोखिम करिब ५० प्रतिशतले कम भएको पाइएको छ ।
अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यसको एउटा सम्भावित कारण यी औषधिले भोक र लालसा नियन्त्रण गर्ने तरिका हुन सक्छ । जीएलपी १ औषधि मूलतः शरीरमा खाने इच्छा कम गराउने हार्मोनको प्रभावलाई नक्कल गरेर काम गर्छ । यही प्रक्रियाले मस्तिष्कमा उत्पन्न हुने अन्य प्रकारका लालसाहरू जस्तै रक्सी वा निकोटिनप्रति हुने चाहना पनि कम गर्न सक्छ भन्ने अनुमान गरिएको छ ।
अध्ययनका सह–लेखक तथा वाशिङ्टन विश्वविद्यालयका महामारीविद् जियाद अल–अलीका अनुसार यदि आगामी अनुसन्धानहरूले पनि यही परिणाम पुष्टि गरे भने लत उपचारको क्षेत्रमा ठूलो परिवर्तन आउन सक्छ । अहिले धेरै उपचारहरू कुनै एक पदार्थको लत लक्षित गरेर बनाइन्छन् । तर यस्तो औषधिले लालसाको मूल कारणलाई नै लक्षित गर्ने नयाँ उपचार पद्धति विकास गर्न मद्दत गर्न सक्छ ।
यद्यपि सबै वैज्ञानिकहरू यो निष्कर्षलाई तत्कालै निश्चित मान्न तयार छैनन् । क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयकी अनुसन्धानकर्ता मेरी स्प्रेक्लीका अनुसार अहिलेको अध्ययन अवलोकनात्मक प्रकारको भएकाले यसलाई अन्तिम प्रमाण मान्न मिल्दैन । उनले यस विषयमा स्पष्ट निष्कर्ष निकाल्न नियन्त्रित क्लिनिकल परीक्षण आवश्यक हुने बताएकी छन् ।
उनका अनुसार अहिले पनि लत उपचारका लागि प्रमाणमा आधारित विद्यमान उपचार विधिहरू नै सबैभन्दा भरपर्दा उपाय हुन् । तर यदि भविष्यका परीक्षणहरूले पनि जीएलपी १ औषधिको यस्तो प्रभाव पुष्टि गरे भने यसले मोटोपन र लत दुवै समस्याको उपचारमा नयाँ सम्भावना खोल्न सक्छ ।
स्वास्थ्य क्षेत्रका धेरै विशेषज्ञहरूले अहिले मोटोपन र लतलाई फरक समस्या भनेर हेरे पनि दुवैको पछाडि मस्तिष्कको एउटै जैविक प्रणाली काम गरिरहेको हुन सक्ने सम्भावना औंल्याइरहेका छन् । त्यसैले भविष्यमा तौल घटाउने औषधि केवल मोटोपन नियन्त्रणका लागि मात्र होइन, मानिसको व्यवहार र लतसम्बन्धी समस्यामा पनि उपयोगी हुन सक्ने सम्भावनाबारे थप अनुसन्धान हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
अहिलेका लागि यो अध्ययनले एउटा रोचक संकेत दिएको छ कि मानिसको भोक र लालसा नियन्त्रण गर्ने औषधिले शायद शरीरको तौल मात्र होइन, व्यवहारसम्बन्धी समस्यामा पनि प्रभाव पार्न सक्छ । तर त्यो सम्भावना कति वास्तविक हो भन्ने कुरा भने आगामी अनुसन्धानले नै स्पष्ट पार्नेछ ।