विनी–द–पुको अलौकिक संसार

यस महिनाको पहिलो साता एकता बुक्समा आयोजित पुस्तक मेलामा त्रिविका एक उपप्राध्यापकले आफ्ना छोरीलाई ‘विनी–द–पु’का पुस्तकहरू किनिदिए । नेपाली साहित्य र लोकसंस्कृतिका उपप्राध्यापकले आफ्ना एक मित्रमार्फत विश्वप्रसिद्ध लेखक ए ए मिल्नेको विख्यात सिर्जना ‘विनी–द–पु’ का शृंखलाहरुका बारेमा थाहा पाएको बताए । उनले आफूले पनि ती पुस्तक पढेर आनन्दित भएको बताए ।
खासमा बालसाहित्यको इतिहासमा ए ए मिल्नेको नाम अत्यन्त सम्मानका साथ लिइन्छ । उनका सिर्जनामा बालमनको सरलता, मित्रताको न्यानोपन र कल्पनाशीलताको सुन्दर संसार पाइन्छ । उनले सिर्जना गरेको ‘विनी–द–पु’ आज पनि संसारभरका पाठकका लागि प्रिय पुस्तक हो । यस कृतिले बालसाहित्यलाई मात्र होइन, समग्र साहित्यलाई नै एउटा विशेष उचाइ दिएको मानिन्छ ।
ए. ए. मिल्ने (१८८२–१९५६) बेलायती लेखक, नाटककार र कवि थिए । उनले जीवनभर विभिन्न विधामा करिब अठारभन्दा बढी पुस्तक लेखे । नाटक, कविता र निबन्धमा पनि उनको योगदान उल्लेखनीय छ । तर उनलाई विश्वव्यापी प्रसिद्धि दिलाउने कृति भने ‘विनी–द–पु’ श्रृंखला नै हो । यस श्रृंखलामा मुख्य रूपमा चार पुस्तकहरू पर्छन्– व्हेन वि वेयर भेरी योङ्ग (१९२४), विनी–द–पु (१९२६), नाय वि आर सिक्स (१९२७) र द हाउस एट पु कर्नर (१९२८) । यी पुस्तकहरूले बालसाहित्यलाई नयाँ आयाम दिएका छन् ।
यी कृतिहरूमध्ये विनी–द–पु (१९२६) नै सबैभन्दा लोकप्रिय र प्रिय पुस्तक मानिन्छ । यसमा पूह नामको भालु, पिग्लेट, टाइगर, ईयोर र क्रिस्टोफर रोबिनजस्ता पात्रहरूको रमाइला कथा छ । उनीहरू जंगलमा घुम्छन्, साना–साना समस्या समाधान गर्छन् र मित्रताको मधुर अनुभव बाँड्छन् । सरल र रोचक कथाले पाठकलाई हँसाउँछ, सोच्न बाध्य बनाउँछ र जीवनका साना खुसीहरूको महत्व सम्झाउँछ ।
यसै कारणले धेरै साहित्यकारहरूले ‘विनी–द–पु’ लाई मानव सभ्यताका उत्कृष्ट कृतिहरूमध्ये एक मान्छन् । कथाका पात्रहरू जनावर भए पनि उनीहरूका भावना अत्यन्त मानवीय छन् । मित्रता, सहानुभूति, सहयोग र सकारात्मक सोचजस्ता मूल्यहरू कथामा सहज रूपमा व्यक्त भएका छन् । यही मानवीय संवेदना र सरल भाषा यस कृतिको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो ।
धेरै प्रतिष्ठित साहित्यकारहरूले पनि यस पुस्तकको प्रशंसा गरेका छन् । प्रसिद्ध अमेरिकी लेखक कोर्ट भोनेगर्टले बाल्यकालमा पढिएको विनी–द–पुले जीवनभर मित्रताको मूल्य सम्झाइरहने बताएका छन् । त्यस्तै बेलायती लेखक सिएस लिविजले यसलाई बालमन बुझ्न मद्दत गर्ने दुर्लभ कृतिको रूपमा वर्णन गरेका छन् । यस्ता प्रशंसाले पनि यसको साहित्यिक महत्व स्पष्ट पार्छ ।
यस पुस्तकलाई विश्वभर िअभिभावक र शिक्षकहरूले विशेष रूपमा पढ्न र बालबालिकालाई पढ्न सिफारिस गरिन्छ । कारण के भने यसले बालबालिकामा कल्पनाशक्ति, मित्रता, सहानुभूति र सकारात्मक सोचको विकास गर्छ । कथाहरू छोटा, सरल र रोचक भएकाले बालबालिकालाई पढ्ने बानी बसाल्न पनि यसले ठूलो सहयोग पु¥याउँछ ।
वास्तवमा ‘विनी–द–पु’ का पात्रहरू लेखकको व्यक्तिगत जीवनबाट प्रेरित हुन् । लेखकका छोरा क्रिस्टोफर रोविन मिल्नेसँग एउटा सानो खेलौना भालु थियो, जसलाई उनले विनी भन्थे । यही खेलौनाबाट पुको पात्र जन्मिएको हो । क्रिस्टोफर रोबिन पनि कथामा वास्तविक पात्रकै रूपमा देखिन्छन् । उनी र पुबीचको मित्रता कथाको सबैभन्दा मनमोहक पक्ष हो ।
कथामा एक रोचक प्रसंग पनि पाइन्छ, पुलाई मह अत्यन्त मन पथ्र्यो । एकपटक मह पाउनका लागि उसले आफूलाई बादल जस्तो देखाउन बेलुन लिएर आकाशमा उड्ने योजना बनायो । यस्तो सानो तर रमाइलो कल्पनाले कथा झन् रोचक बनाउँछ । बालमनको यही सरल कल्पना नै पुका कथाहरूको विशेषता हो ।
ए. ए. मिल्नेले आफ्ना पात्रहरूको सिर्जनाबारे एकपटक रोचक कुरा बताएका थिए । उनका अनुसार, उनले आफ्ना छोरासँग खेल्दा र उनका खेलौनाहरूलाई हेर्दा यी पात्रहरूको कल्पना गरेका थिए । उनले भनेका छन्, ‘यी पात्रहरू मैले बनाएको होइन । ती त मेरो छोराको कोठामा पहिले नै थिए । मैले त केवल उनीहरूका कथा लेखिदिएको मात्र हुँ ।’
यसरी हेर्दा विनी–द–पु केवल एउटा बालपुस्तक मात्र होइन । यसले बाल्यकालको निष्कपटता, मित्रताको गहिरो अर्थ र जीवनका साना खुसीहरूको सुन्दर चित्र प्रस्तुत गर्छ । त्यसैले लगभग एक शताब्दीपछि पनि यो पुस्तक संसारभरका पाठकका लागि उत्तिकै प्रिय र प्रेरणादायी बनेको छ । यही कारणले विनी–द–पुलाई मानव सभ्यताको अमूल्य साहित्यिक सम्पदाका रूपमा सम्मानपूर्वक स्मरण गरिन्छ । के कतै तपाईंले पनि आफूलाई र आफ्ना सन्तानलाई विनी–द–पुको संसारबाट अगल गराउनु भएको त छैन ?