केरा जोगाऔं

चितवन जिल्लामा हालै केरामा देखिएको पानामा रोगको नयाँ भेरिएन्ट टिआर–४ सम्बन्धी समाचारले सम्पूर्ण कृषि क्षेत्रलाई चिन्तित बनाएको छ । विशेषगरी केरा खेतीमा निर्भर कृषकका लागि यो रोग ठूलो चुनौतीको रूपमा देखा परेको छ । मंसिर महिनामा पश्चिम चितवनको एक फर्ममा पहिलो पटक देखिएको यो रोग अहिले अन्य क्षेत्रमा पनि फैलिन सक्ने आशंकाले झनै गम्भीर अवस्था सिर्जना गरेको छ ।
राष्ट्रिय कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रम अन्तर्गत विभिन्न स्थानबाट नमुना संकलन गरी परीक्षणका लागि खुमलटारस्थित प्रयोगशालामा पठाइएको जानकारीले सम्बन्धित निकाय सक्रिय रहेको देखाउँछ । तर, देशभरिबाट नमुना संकलन गरिएकाले परीक्षणमा ढिलाइ भइरहेको अवस्था पनि देखिन्छ, जसले गर्दा समयमै ठोस निष्कर्ष निकाल्न कठिन भइरहेको छ। यस्तो संवेदनशील अवस्थामा छिटो र प्रभावकारी परीक्षण प्रणाली आवश्यक देखिन्छ ।
यस रोगको सबैभन्दा भयावह पक्ष भनेको यसको कुनै उपचार नहुनु हो । एकपटक संक्रमण फैलिसकेपछि बिरुवा मात्र होइन, सम्पूर्ण बगान नै नष्ट गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ । चितवनमै एक कृषकले पाँच बिघा क्षेत्रफलको केरा नष्ट गर्नुपरेको घटना यसको उदाहरण हो । यसले कृषकको आर्थिक अवस्था मात्र नभई समग्र कृषि उत्पादनमा समेत नकारात्मक असर पार्ने निश्चित छ ।
टिआर–४ रोग माटो, पानी, कृषि औजार, जुत्ता तथा सवारी साधनमार्फत सजिलै एक स्थानबाट अर्को स्थानमा फैलिन सक्छ । यसकारण जैविक सुरक्षा प्रणालीको कडाइका साथ पालन गर्नु अत्यन्त आवश्यक छ । बगानमा बाहिरी प्रवेश नियन्त्रण गर्ने, संक्रमित क्षेत्रबाट बिरुवा नल्याउने, ढुवानीमा सावधानी अपनाउने र नर्सरी व्यवस्थापन सुधार गर्ने जस्ता उपायहरू प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गरिनुपर्छ ।
नेपालमा यसअघि कैलाली र नवलपरासीमा देखिएको यो रोग अहिले चितवनमा देखिनु भविष्यका लागि चेतावनीको संकेत हो । चितवन जस्तो प्रमुख केरा उत्पादन क्षेत्र प्रभावित भएमा यसको असर देशव्यापी रूपमा देखिन सक्छ । त्यसैले सम्बन्धित निकाय, विज्ञ तथा कृषकबीच समन्वय गर्दै दीर्घकालीन रणनीति बनाउनु आजको आवश्यकता हो ।
त्यसैले समयमै सचेतना, नियन्त्रण र कडाइका साथ व्यवस्थापन नगरेमा यो रोगले नेपालको केरा खेतीमा गम्भीर संकट ल्याउन सक्छ भन्नेतर्फ सबैको ध्यान जान आवश्यक छ ।