डिजिटल हैरानीविरुद्ध सुरक्षा आवश्यकता

आजको डिजिटल युगमा सामाजिक सञ्जाल र मोबाइल सञ्चारले हाम्रो जीवन सहज बनाएको छ । तर यसको एक नकारात्मक पक्ष पनि छ— डिजिटल हैरानी । पछिल्लो समय नेपालमा यसको उदाहरणहरू बढ्दै गएका छन् । पछिल्ला घटनाले के देखाउँछ भने व्यक्तिको स्वतन्त्र अभिव्यक्ति सुरक्षित नहुँदा समाजमा असुरक्षा र भयको वातावरण उत्पन्न हुन सक्छ ।
डिजिटल हैरानीले मानसिक स्वास्थ्यमा गहिरो प्रभाव पार्छ । लगातार फोन कल, भिडियो रेकर्डिङ, सामाजिक सञ्जालमा अपमानजनक सामग्री फैलाउनु वा व्यक्तिगत निर्णयलाई सार्वजनिकरूपमा आलोचना गर्नुले पीडितलाई तनाव, डर र आत्मसम्मानमा चोट पु¥याउँछ । घटनामा देखिएजस्तो, महिलाले केवल आफ्नो मत र अभिप्राय व्यक्त गरेकी थिइन्, तर उसको अत्यधिक आलोचना र ट्रोलिङले उनलाई सामाजिक अपमानको सामना गर्न बाध्य पारेको थियो । यसले व्यक्तिको जीवनमा मात्र नभई समाजमा पनि विभाजन र असुरक्षा बढाउँछ ।
डिजिटल हैरानीबाट जोगिनु अत्यन्त आवश्यक छ । यसको पहिलो उपाय भनेको व्यक्तिगत सूचना सुरक्षित राख्नु हो । सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो ठेगाना, फोन नम्बर, व्यक्तिगत फोटो वा अभिप्राय सार्वजनिकरूपमा राख्दा हैरानीको सम्भावना बढ्छ । त्यसैले केवल विश्वासयोग्य साथी र परिवारसँग मात्र सूचना शेयर गर्नु उचित हुन्छ । त्यस्तै, डिजिटल प्लेटफर्ममा गोपनीयता सेटिङ प्रयोग गर्नु पनि महŒवपूर्ण छ । फेसबुक, ट्वीटर, इन्स्टाग्राम, टिकटकजस्ता प्लेटफर्मले विभिन्न स्तरको गोपनीयता विकल्प दिन्छन् । यसलाई सहीरूपमा प्रयोग गर्दा अनावश्यक अनलाइन हस्तक्षेप कम गर्न सकिन्छ ।
असुरक्षित वा अपमानजनक सामग्रीको सामना गर्दा अनावश्यक प्रतिक्रिया नदिनु बुद्धिमानी हो । धेरैजसो ट्रोल र साइबर हमलाकारीहरू प्रतिक्रियामा निर्भर रहन्छन् । संयमित र सतर्क व्यवहारले उनीहरूको उद्देश्य विफल बनाउँछ । हामी विद्यमान कानूनको जानकारी र आवश्यक परे कानूनी कदम चाल्न तयार रहनु आवश्यक छ । नेपालमा साइबर अपराध ऐन २०७७ अनुसार अनलाइन धम्की, अपमानजनक सामग्री, र डिजिटल हैरानी अपराधको दायरामा पर्छ । पीडितले प्रहरी र साइबर ब्यूरोमा उजुरी दिन सक्छन्, जसले अपराधीलाई सजाय दिलाउन सहयोग पु¥याउँछ ।
समाजमा सहिष्णुता, सम्मान र मानवअधिकारको मूल्य कायम राख्न डिजिटल हैरानी विरुद्ध सावधान रहनु अनिवार्य छ । व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र अभिव्यक्ति सुरक्षित रहँदा मात्र समाजमा सकारात्मक संवाद, सहकार्य र सामूहिक सुरक्षा सुनिश्चित हुन्छ । एक व्यक्तिको अभिव्यक्ति पनि सामूहिक रूपले गलत उद्देश्यका लागि प्रयोग हुन सक्छ त्यसैले व्यक्तिगत सतर्कता र सामाजिक चेतनाले मात्र डिजिटल हैरानीलाई न्यून गर्न सक्छ । यसरी डिजिटल हैरानी विरुद्ध जोगिनु केवल व्यक्तिगत हितको कुरा होइन, समाजको स्वास्थ्य, सम्मान र सहिष्णुताको संरक्षणका लागि पनि अत्यावश्यक छ । आजको प्रविधि युगमा स्मार्ट, सचेत र कानूनी सचेत नागरिक बन्नु नै हामी सबैको दायित्व हो ।