वातावरण संरक्षणमा माडीले देखाएको बाटो

चितवनको माडी नगरपालिकामा सुरु गरिएको सालका पातबाट दुना–टपरी उत्पादन अभियान केवल एउटा सानो स्थानीय पहल मात्र होइन, यो वातावरण संरक्षणतर्फको ठूलो सन्देश बोकेको उदाहरणीय कदम हो । प्लास्टिकजन्य सामग्रीको अत्यधिक प्रयोगले विश्वव्यापीरूपमा वातावरणमा गम्भीर असर पारिरहेको सन्दर्भमा माडीको यो प्रयासले ‘पर्यावरण जोगाऔं, प्लास्टिक घटाऔं’ भन्ने नारालाई व्यवहारमा उतारेको छ ।

आजको युगमा प्लास्टिक हाम्रो दैनिकीको अभिन्न हिस्सा बनेको छ । सजिलो, सस्तो र सहज उपलब्धताका कारण प्लास्टिकको प्रयोग हरेक क्षेत्रमा बढ्दो छ । तर यसको दीर्घकालीन असर भने अत्यन्तै घातक छ । प्लास्टिक सजिलै नगल्ने हुँदा माटो, पानी र हावामा प्रदूषण फैलाउँछ । नदी, खोल्सा र समुद्रसम्म प्लास्टिक फोहोर पुग्दा जलचर जीवनमा खतरा बढ्छ भने मानव स्वास्थ्यमा पनि प्रत्यक्ष असर पर्न सक्छ । यही कारणले विश्वभर प्लास्टिकको विकल्प खोज्ने प्रयास भइरहेका छन् ।

यस्तो अवस्थामा माडी नगरपालिकाले स्थानीय स्रोत सालका पातलाई उपयोग गर्दै प्लास्टिकको विकल्प प्रस्तुत गर्नु दूरदर्शी सोचको परिचायक हो । सालका पातबाट बनाइने दुनाटपरी पूर्णरूपमा जैविक हुन्छन्, जसले प्रयोगपछि वातावरणमा कुनै नकारात्मक असर पार्दैन । परम्परागतरूपमा प्रयोग हुँदै आएका यस्ता सामग्रीलाई आधुनिक उपकरण र बजारसँग जोडेर पुनःस्थापित गर्नु दिगो विकासको उत्कृष्ट उदाहरण हो ।
यस अभियानको अर्को महŒवपूर्ण पक्ष भनेको महिला सशक्तीकरण हो । स्थानीय महिला समूहहरूले उत्पादनमा सक्रिय सहभागिता जनाउँदै घरमै रोजगारीको अवसर सिर्जना गरेका छन् । यसले आर्थिक आत्मनिर्भरता बढाउनुका साथै सामाजिक सशक्तीकरणमा पनि योगदान पु¥याएको छ । बिहान–साँझको फुर्सदमा पात संकलनदेखि उत्पादनसम्मको कामले महिलाको जीवनशैलीमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याएको छ ।
साथै, सामुदायिक वन, स्थानीय सरकार र संरक्षण संस्थाबीचको सहकार्यले यो अभियानलाई अझ प्रभावकारी बनाएको छ । प्राकृतिक स्रोतको दिगो उपयोग कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश यसले स्पष्टरूपमा दिएको छ । वनमा खेर जाने सालका पातलाई उपयोगमा ल्याएर एकातिर फोहोर घटाइएको छ भने अर्कोतर्फ आम्दानीको स्रोत पनि सिर्जना गरिएको छ ।
माडीमा सुरु भएको यो अभियानले प्लास्टिकमुक्त समाजतर्फको यात्रा सम्भव छ भन्ने देखाएको छ । विवाह, भोजभतेर, धार्मिक कार्यक्रमजस्ता सामूहिक गतिविधिमा दुनाटपरीको प्रयोग बढ्दै जानु सकारात्मक संकेत हो । यदि यस्ता प्रयासलाई व्यापक बनाइयो भने प्लास्टिकको प्रयोग उल्लेखनीयरूपमा घटाउन सकिन्छ ।
तर यस्ता अभियानलाई सफल बनाउन केवल स्थानीय पहल मात्र पर्याप्त हुँदैन । सरकारको स्पष्ट नीति, बजार व्यवस्थापन, जनचेतना अभिवृद्धि र प्रविधिको सहयोग आवश्यक हुन्छ । विद्यालयस्तरदेखि नै प्लास्टिकको हानिकारक प्रभावबारे शिक्षा दिनु र वैकल्पिक सामग्री प्रयोग गर्न प्रोत्साहित गर्नु आवश्यक छ ।
अन्ततः वातावरण संरक्षण कुनै एक दिनको अभियान होइन, यो निरन्तर अभ्यास हो । माडी नगरपालिकाको सालपात अभियानले देखाएको बाटो अन्य क्षेत्रका लागि पनि प्रेरणादायी बन्न सक्छ । यदि हामी सबैले प्लास्टिकको प्रयोग घटाएर वातावरणमैत्री विकल्प अपनाउने हो भने मात्र स्वच्छ, स्वस्थ र दिगो भविष्य सुनिश्चित गर्न सकिन्छ । ‘आजको सानो परिवर्तन, भोलिको ठूलो बचत’ भन्ने सोचका साथ अब हामी सबैले प्लास्टिक कम गर्ने र पर्यावरण जोगाउने दिशामा कदम चाल्नु जरुरी छ ।