गल्छी–रसुवागढी सडक खुलाउन काम सुरु

काठमाडौं । बाढी प्रभावित क्षेत्रमा सडक बनाउन सरकारले काम अघि बढाएको छ । गत भदौ १० मा रसुवामा आएको विनाशकारी बाढीले क्षतिग्रस्त बनाएको गल्छी–वेत्रावती–रसुवागढी सडक सञ्चालनमा ल्याउन सडक विभागले  काम अघि बढाएको हो । 
रसुवा नाकापारि चीनमा बाढीले ध्वस्त बनाएको केरुङको सडक सात दिनमै तयार भएको खबरले यता सडक विभाग छिटो काम गराउने दबाबमा परेको छ । शक्तिशाली बाढीलाई ध्यानमा राखेर पूर्वाधार निर्माण अब निकै होस पु¥याउनुपर्ने भएका बेला विभागले नापजाँचसँगै काम थालेको हो ।
बाढीका कारण सडकको ठूलो हिस्सा कटान तथा लेदोले पुरिएपछि अवरुद्ध भएको यो सडकको विभिन्न खण्डमा एकैसाथ पुनःस्थापना तथा वैकल्पिक ट्र्याक निर्माणको काम भइरहेको छ ।
सडक विभागका महानिर्देशक डा. विजय जैसीका अनुसार गल्छी–वेत्रावती–रसुवागढी सडकअन्तर्गत विदुर–वेत्रावती करिब १० किलोमिटर खण्डमध्ये हाल करिब ८.५ किलोमिटरमा यातायात सञ्चालन भइरहेको छ । तर करिब ४.५ किलोमिटर सडक खण्ड त्रिशूली नदीले पूर्ण रूपमा कटान गरेकाले उक्त स्थानमा सडक पुनःस्थापना गर्नु सबैभन्दा ठूलो चुनौती भएको छ ।
बाढीले सडकको संरचना मात्रै क्षति नगरी कतिपय स्थानमा सडक रहेको भूभाग नै नदीतर्फ बगाएकाले पुरानै सडकको संरचनामा तत्काल यातायात सञ्चालन गर्न सकिने अवस्था नरहेको उनले बताए । त्यसैले सडक आयोजनाले वैकल्पिक ट्र्याक निर्माण, नदीतर्फबाट कटान रोक्ने संरचना तथा आवश्यक स्थानमा पुल निर्माणलाई प्राथमिकतामा राखेको छ ।
सडक पुनःस्थापनाको क्रममा स्थानीयस्तरमा उत्पन्न विवादका कारण केही समय काम प्रभावित भए पनि अहिले स्थानीयसँगको विवाद समाधान गरेर दुवैतर्फबाट काम अघि बढाइएको आयोजनाले जनाएको छ । काम रोकिँदा सडक सञ्चालनको समय थप लम्बिने जोखिम बढेको थियो । अहिले भने स्थानीयस्तरमा सहमति कायम भएपछि निर्माण टोलीले उपलब्ध स्रोतसाधन परिचालन गरेर कामलाई गति दिएको छ ।
वेत्रावती पुग्नुअघि ३०० मिटरमा मुख्य चुनौती
विदुर–वेत्रावती खण्डमा सडक पुनःस्थापनाको सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण स्थान वेत्रावती पुग्न करिब ३०० मिटर अगाडिको क्षेत्र देखिएको छ । उक्त स्थानमा पुरानो सडकको संरचना बाढीले क्षतिग्रस्त बनाएपछि वैकल्पिक ट्र्याक निकाल्नुपर्ने अवस्था आएको छ ।
ट्र्याक खोल्ने क्रममा भूगोल, नदीको बहाव, सडकको चौडाइ र माथिल्लो भागबाट आउन सक्ने पहिरो तथा ढुंगामाटोको जोखिमलाई ध्यान दिनुपर्ने भएकाले केही समस्या भएको भनाइ सडक विभागको छ । 
सडक खुलाउन हतार गर्दा थप जोखिम सिर्जना हुन सक्ने भएकाले डिजाइन र भौगोलिक अवस्थाको अध्ययन गरेर मात्र ट्र्याक निर्माण अघि बढाइएको आयोजनाको भनाइ छ । 
वेत्रावतीमा बेलीब्रिज राख्न सुरु
बाढीले सडक सञ्जालमा पु¥याएको क्षतिका कारण वेत्रावती क्षेत्रमा वैकल्पिक पुल निर्माणलाई पनि प्राथमिकतामा राखिएको छ । वेत्रावतीमा राखिने बेलीब्रिजको डिजाइन गरेर पनि राख्न थालिएको छ । 
बेलीब्रिज निर्माण भएपछि वेत्रावती क्षेत्रमा अवरुद्ध यातायातलाई पुनः सञ्चालनमा ल्याउन महŒवपूर्ण सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । बाढीपछि क्षतिग्रस्त सडकमा स्थायी पुल तथा सडक संरचना निर्माण गर्न लामो समय लाग्न सक्ने भएकाले तत्काल यातायात सञ्चालनका लागि बेलीब्रिजलाई अस्थायी तर प्रभावकारी समाधानका रूपमा अघि बढाइएको हो ।
यसले विशेषगरी उत्तरी नाका रसुवागढी तथा चीनसँगको व्यापारिक आवागमनका लागि महŒवपूर्ण मानिएको सडकमा यातायात पुनःस्थापनामा सहयोग पुग्नेछ ।
गल्छी–देवीघाटमा २.५ किमिमा देखिँदैन सडक
बाढीले गल्छी–वेत्रावती–रसुवागढी सडकको गल्छी–देवीघाट खण्डमा पनि ठूलो क्षति पु¥याएको छ । करिब १८ किलोमिटर लामो यो खण्डमध्ये करिब २.५ किलोमिटर सडकमा बाढीले २ देखि ३ मिटरसम्म लेदो थुपारेको छ ।
सडकमा थुप्रिएको लेदो हटाउनु सामान्य सरसफाइको कामजस्तो देखिए पनि ठूलो परिमाणमा माटो, ढुंगा, गेग्रान र अन्य सामग्री थुप्रिएकाले काम निकै चुनौतीपूर्ण बनेको छ ।
विशेषगरी ठुलोखोला पुलसमेत लेदो र गेग्रानले पूर्ण रूपमा भरिएकाले सडक सफा गर्ने तथा पुल सञ्चालनमा ल्याउने काम थप जटिल छ । पुलभित्र र आसपास थुप्रिएको सामग्री हटाउन भारी उपकरण प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था छ ।
गल्छी–वेत्रावती–रसुवागढी सडक आयोजनाले उक्त खण्डलाई तत्काल सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्यसहित काम अघि बढाइरहेको सडक विभागले जनाएको छ । 
सडकमा थुप्रिएको लेदो समयमै नहटाए यातायात सञ्चालन मात्र प्रभावित हुने नभई थप वर्षा हुँदा पुनः गेग्रान तथा पानीको बहावले सडकमा क्षति पु¥याउने जोखिमसमेत रहने भएकाले आयोजनाले यसलाई प्राथमिकतामा राखेको छ ।
तादी खोलाको ५५ मिटर पुल बाढीले बगायो
गल्छी–विदुर खण्डमा पर्ने देवीघाटस्थित तादी खोलामा रहेको ५५ मिटर लामो पुलको सुपरस्ट्रक्चरसमेत बाढीले बगाएको थियो । पुलको सुपरस्ट्रक्चर बगाएपछि गल्छी–विदुर सडकखण्डमा यातायात सञ्चालन थप प्रभावित भएको छ ।
बाढीपछि सडक विभागले उक्त स्थानको स्थलगत निरीक्षण, नापजाँच तथा प्राविधिक अध्ययन गरेको थियो । अध्ययनका क्रममा सडक विभागसँग उपलब्ध रहेको बेलीब्रिजको लम्बाइ उक्त स्थानमा आवश्यक पर्नेभन्दा कम हुने देखिएको थियो ।
त्यसपछि सडक विभागले आवश्यक लम्बाइ तथा संरचनालाई ध्यानमा राखेर डिजाइन तयार गरेको छ । विभागले तयार गरेको डिजाइनअनुसार नेपाली सेनासँग रहेको बेलीब्रिज प्रयोग गर्ने निर्णय भएको हो ।
सडक विभागको यान्त्रिक महाशाखाले नेपाली सेनासँग रहेको बेलीब्रिज आवश्यक स्थानमा पु¥याउने काम सम्पन्न गरिसकेको छ । अहिले  सेनाबाट बेलीब्रिज इन्स्टलेसनको काम भइरहेको छ ।
बेलीब्रिज जडान भएपछि गल्छी–विदुर खण्डमा यातायात सञ्चालन गर्न महŒवपूर्ण सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । स्थायी पुल निर्माणका लागि आवश्यक समय लाग्ने भएकाले तत्काल सडक सञ्चालनको विकल्पका रूपमा बेलीब्रिजको प्रयोग गर्न लागिएको हो ।
स्थानीय विवादले केही समय काम प्रभावित
सडक पुनःस्थापनाको काममा स्थानीयस्तरको विवादसमेत चुनौती बनेको थियो । स्थानीयले विभिन्न विषयमा विवाद गरेपछि निर्माण कार्य पटक–पटक रोकिएको सडक विभागले जनाएको छ ।
सडक विस्तार तथा वैकल्पिक ट्र्याक निर्माण गर्दा स्थानीयको जग्गा, पहुँचमार्ग तथा अन्य स्थानीय सरोकार जोडिने भएकाले विवाद उत्पन्न भएको थियो । निर्माण कार्य लामो समय रोकिँदा सडक सञ्चालनमा ढिलाइ हुने जोखिम बढेको थियो ।
तर अहिले स्थानीयसँगको विवाद समाधान भइसकेको र दुवैतर्फबाट निर्माण कार्य अघि बढिरहेको आयोजनाले जनाएको छ । स्थानीयसँग समन्वय कायम भएपछि निर्माण उपकरण परिचालन तथा कामको गति बढाउन सहज भएको छ ।
कृष्णभीरमा पनि अस्थायी ट्र्याक
उता पृथ्वी राजमार्गअन्तर्गत कृष्णभीरमा गएको पहिरोका कारण सिर्जित समस्या समाधान गर्न पनि वैकल्पिक ट्र्याक निर्माणको काम अघि बढाइएको छ ।
शुक्रबारसम्म कृष्णभीरमा पहिरो गएको क्षेत्रमा भित्रपट्टि ट्र्याक बनाएर यातायात सञ्चालन गर्ने उद्देश्यले करिब ५० मिटर खनिएको थियो । डिजाइनअनुसार सावधानीपूर्वक प्रारम्भिक काम सुरु गरिएको थियो ।
शनिबार दिउँसोसम्म दुवैतर्फ गरी करिब २५२ मिटर ट्रयाक खन्ने काम पुरा भएको छ । दुवैतर्फबाट खनिएको अस्थायी ट्र्याक जोडिएको छ ।
तर यो ट्र्याक तत्काल पूर्ण क्षमताको सडक भने होइन । हाल निर्माण गरिएको ट्र्याक एक्स्काभेटरलगायत निर्माण उपकरण आवतजावत गर्न मिल्ने प्रारम्भिक ट्र्याक मात्र भएको बताइएको छ । डिजाइनअनुसार थप सावधानीपूर्वक काम अघि बढाइँदैछ ।
कृष्णभीरको भौगोलिक अवस्था संवेदनशील भएकाले पहिरो गएको क्षेत्रमा थप कटान वा पहिरोको जोखिम नबढ्ने गरी ट्र्याक निर्माण गर्नुपर्ने अवस्था छ । 
अस्थायी समाधानसँगै स्थायी पुनर्निर्माण आवश्यक
बाढीपछिको तत्कालीन अवस्थामा बेलीब्रिज, अस्थायी ट्र्याक तथा लेदो हटाएर सडक सञ्चालन गर्नु आवश्यक भए पनि दीर्घकालीन समाधानका लागि सडकको पुनःडिजाइन र जोखिम मूल्यांकन आवश्यक देखिएको छ ।
त्रिशूली नदीले ४.५ किलोमिटर सडक नै पूर्ण रूपमा कटान गरेको अवस्थामा पुरानै सडक संरचना पुनःस्थापना गर्नु मात्र पर्याप्त नहुने बताइएको छ । नदीको बहाव, कटानको दिशा तथा भविष्यमा आउन सक्ने बाढीको सम्भावनालाई समेत ध्यानमा राखेर सडकको स्थायी संरचना निर्माण गर्नुपर्ने सडक विभागका महानिर्देशक डा. विजय जैसीले स्पष्ट पारे । 
त्यसका लागि नदी नियन्त्रण, रिटेनिङ वाल, ग्याबियन, पर्याप्त ड्रेनेज, पुल तथा कल्भर्टको क्षमता अभिवृद्धि र जोखिमयुक्त स्थानमा सडकको वैकल्पिक रेखांकनसमेत आवश्यक हुन सक्ने उनको भनाइ छ ।
‘अहिलेको प्राथमिकता भने अवरुद्ध सडकलाई सकेसम्म छिटो सञ्चालनमा ल्याउनु हो । विदुर–वेत्रावती खण्डमा ट्र्याक निर्माण, वेत्रावतीमा बेलीब्रिजको जग निर्माण, गल्छी–देवीघाट खण्डमा लेदो हटाउने तथा देवीघाटको तादी खोलामा बेलीब्रिज जडान गर्ने कामले सडक पुनः सञ्चालनको आधार तयार गरिरहेका छन्,’ उनले भने । 
१२ घण्टापछि खुल्यो मलेखु–काठमाडौं सडक
पृथ्वी राजमार्गअन्तर्गत कृष्णभीरमा पहिरो खसेपछि अवरुद्ध मलेखु–काठमाडौं सडक करिब १२ घण्टापछि डाइभर्सन निर्माण गरेर सञ्चालनमा आएको छ । सडक खुलाउन निर्माण कम्पनीले चारवटा मेसिन लगाएकामा शनिबार तीन मेसिन थपेर सातवटा परिचालन गरेको थियो ।
पहिरो गएको स्थानको भित्रपट्टि वैकल्पिक ट्र्याक निर्माण गरी दुवैतर्फबाट काम अघि बढाइएकोमा करिब ११ घण्टामा ट्र्याक जोडिएको हो । डाइभर्सनबाट अहिले सवारीसाधन चल्न थालेका छन् ।
तर यो प्रारम्भिक ट्र्याक भएकाले सडकलाई नियमित र सुरक्षित रूपमा सञ्चालनयोग्य बनाउन थप काम बाँकी छ । आइतबार डाइभर्सनमा ग्राभेल बिछ्याउने तयारी छ । त्यसपछि दुईतर्फी सवारी सञ्चालन गर्ने योजना रहेको छ । 
कृष्णभीरको पहिरो क्षेत्रमा जमिन अस्थिर देखिएपछि डाइभर्सन निर्माणमा थप चुनौती देखिएको छ । पहिरो गएको भागभन्दा करिब ७०–८० मिटर माथिको जमिनमा समेत धाँजा फाटेको छ ।
बीच भागमा पहिरो परेकाले बिहान सुरु गरिएको ट्र्याककै उचाइमा डाइभर्सन कायम राख्न कठिन भएपछि त्यसको तुलनामा तलतर्फबाट ट्र्याक खोल्ने तयारी गरिएको छ ।
सगुन कन्स्ट्रक्सनले मेसिन थपेर कामलाई तीव्रता दिएपछि छोटो समयमै ट्र्याक जोड्न सफल भएको हो । अब डाइभर्सनलाई सवारी सञ्चालनका लागि थप व्यवस्थित बनाउने दोस्रो चरणको काम हुनेछ ।