महाविपत्तिपछिको दसैं र सन्देश

रसुवाको भोटेकोशीमा आएको महाप्रलयलगायत देशका विभिन्न ठाउँमा आएको प्राकृतिक विपत्तिपछि पनि यस वर्षको बडादसैं आमनेपालीले मनाइरहेका छन् । बडादसैँ आजबाट  नेपालीहरूको घरआँगनबाट औपचारिक रूपमा बिदा हुँदैछ । दुर्गा पूजा, शक्ति साधना र मान्यजनको हातबाट टीका, जमरा एवं आशीर्वाद ग्रहण गर्ने यो महान् पर्व राष्ट्रिय संकट र प्राकृतिक विपत्तिको भारी मनका बीच सम्पन्न हुँदैछ ।
भदौ महिनाको सुरुवातमै देशले भोगेको अभूतपूर्व महाविपत्तिले सिर्जना गरेको गहिरो शोककै बीच आमनेपालीले यसपटक दसैं मनाए । गाउँघर तथा शहरबजारमा विगत वर्षहरूमा जस्तो हर्ष, उमंग र उल्लास केही भएन । यो दसैंले नेपाली समाजको मौलिक चरित्र, धैर्यता र संकटका बीच पनि बाँच्न सिकाउने जीवन्त संस्कृतिलाई पुनः उजागर गरेको छ । आँसु, अभाव र क्षतविक्षत भौतिक संरचनाका बीच दसैं मनाउनु आफैंमा एउटा चुनौतीपूर्ण अनुभव बनेको छ ।
विपद्लगत्तै आएको चाडपर्व भएकाले यसपटकको यात्रा र पारिवारिक मिलन निकै दुःखदायी र कष्टकर बनेको सबैले महसुस गरेका छन् । विनाशकारी बाढीपहिरोले धेरै धनजनको क्षति भयो । सबैभन्दा दुःखद पक्ष त बाढी र पहिरोमा आफ्ना प्रियजन गुमाएका, घरबास बगेका र त्रिपालमुनि बस्न विवश भएका हजारौं परिवारका लागि यस वर्षको दसैं केवल टोलाएर र आँसु पुछेरै बित्यो । ती बस्तीहरूमा दसैंको जमरा पलाएन, बरु अभाव र न्यायको पर्खाइ झन् गाढा बन्यो । समाजको एउटा ठूलो हिस्सा यसरी छटपटाइरहँदा समग्र देशले नै एकप्रकारको मौनता र पीडा महसुस गरेर दसैं मनाउनु परेको तीतो यथार्थ हामीसँग छ ।  
यस वर्षको दसैंले नेपाली समाजलाई फजुल खर्चबाट टाढा रहँदै संवेदना र सहकार्यतर्फ उन्मुख हुन ठूलो पाठ सिकाएको छ । चाडपर्व केवल खानपिन, नयाँ कपडा र प्रदर्शनको माध्यम मात्र होइन, बरु यो त आपसी भाइचारा र संकटमा एकअर्काको सारथि बन्ने अवसर हो भन्ने कुरा प्रमाणित भएको छ । धेरै नागरिक र सामाजिक संस्थाहरूले दसैंको खर्च कटौती गरेर विपद्पीडितहरूका लागि राहत सामग्री र खाद्यान्न वितरण गरेका छन् । समाजको यही पारस्परिक सहयोगको भावनाले नै त्रिपालमुनि रहेका पीडितहरूले पनि आफू एक्लो नभएको महसुस गरे । 
विपद्का बीचको दसैंले हाम्रो संस्कृतिलाई थप मानवीय, उत्तरदायी र व्यावहारिक बनाउन मार्गनिर्देश गरेको छ, जसलाई आगामी दिनमा पनि निरन्तरता दिनु आवश्यक छ । सरकारले अवरुद्ध सडकहरू खोल्ने र चाडपर्वमा आवतजावत सहज बनाउने प्रयास त ग¥यो, तर त्यो पर्याप्त र द्रुत हुन सकेन । चाडबाडका बेला बजारमा हुने कालोबजारी, मूल्यवृद्धि र सार्वजनिक यातायातमा यात्रु ठगिने क्रम यसपटक पनि पूर्ण रूपमा बन्द भएन । विपद् व्यवस्थापन र राहत वितरणमा सरकारी संयन्त्र अझै पनि सुस्त र प्रक्रियामुखी नै देखियो, जसका कारण कतिपय वास्तविक पीडितले दसैंको बेला आधारभूत राहतसमेत पाउन नसकेको गुनासो सुनियो । आगामी दिनमा यसतर्फ सरकार बेलैमा सचेत हुन जरुरी छ ।  
यता भत्किएका सडकहरूको दीर्घकालीन पुनर्निर्माण, बाढीपहिरोबाट विस्थापितहरूको स्थायी पुनर्वास र हिउँद सुरु हुनुअघि नै उनीहरूलाई सुरक्षित ओतको व्यवस्था गर्नु राज्यको प्रमुख जिम्मेवारी हो । यस दिशातर्फ सरकार बेलैमा अग्रसर हुनु आवश्यक छ ।  दसैं सकिएपछि मुलुक पुनः आफ्नो नियमित कार्यदिशा र आर्थिक गतिविधिमा फर्किने अवस्था बनाउनु सरकारको दायित्व हो । यो दसैंले हामीलाई शोक र विपत्तिको घडीमा पनि कसरी संयमित र अनुशासित रहने भन्ने सिकाएको छ । इतिहास साक्षी छ, नेपालीहरूले हरेक ठूला संकटलाई आफ्नो दृढ आत्मबल र सामाजिक एकताका बलमा परास्त गर्दै आएका छन् । यसपटकको खल्लो दसैंले हामीभित्र रहेको भ्रातृत्व र परोपकारको भावनालाई अझ प्रगाढ बनाएको छ । आगामी दिनमा पनि यस्तै भ्रातृत्व र परोपकार कायम रहोस् । 
दसैं सकिने क्रममा रहे पनि विपद्को संकट अझै टरिसकेको छैन भन्ने यथार्थलाई हामीले भुल्नुहुँदैन । तसर्थ, दसैं मनाएर कार्यक्षेत्रमा फर्किँदै गरेका आमनागरिक, युवा वर्ग र राजनीतिक दलहरूले अबको समय देशको पुनर्निर्माण र पीडितहरूको घाउमा मलम लगाउन केन्द्रित गर्नुपर्छ । शोकलाई शक्तिमा बदल्दै मुलुकलाई समृद्धिको बाटोमा अघि बढाउनु नै विपद्का बीचको यस वर्षको दसैंको महत्वपूर्ण सन्देश हो ।