खेलकुदको उचाइ र अर्थतन्त्रको आशा

नेपाली क्रिकेटको सबैभन्दा ठूलो र प्रतिक्षित प्रतियोगिता, नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) को तेस्रो संस्करण हिजोदेखि काठमाडौंको कीर्तिपुरस्थित त्रिवि क्रिकेट मैदानमा सुरु भयो र उद्घाटन खेल पनि बडो उत्साहका साथ दर्शकहरूले हेरे ।  स्थापनाको छोटो समयमै यस प्रतियोगिताले नेपाली खेलकुद क्षेत्रमा मात्र नभई सिंगो राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमै उत्साहको सञ्चार गरेको छ ।  देशको अर्थतन्त्र शिथिल भएको, वित्तीय प्रणालीमा १६ खर्ब रुपैयाँ ऋणयोग्य रकम थुप्रिए पनि लगानीको वातावरण नबनेको र बजारमा निराशा छाएको वर्तमान अवस्थामा एनपीएलले एउटा नयाँ आशा र सम्भावनाको ढोका खोलेको छ ।  प्रतियोगिताका दौरान हुने करिब डेढ अर्ब रुपैयाँको प्रत्यक्ष कारोबार र समग्रमा आठ अर्ब रुपैयाँ पुगेको भनिएको बजार मूल्यले खेलकुद अब मनोरञ्जनमा मात्र सीमित छैन, यो एउटा ठूलो उद्योगका रूपमा स्थापित भइसकेको छ भन्ने स्पष्ट सन्देश दिएको छ । 
पहिलो संस्करणमा करिब एक अर्ब र दोस्रो संस्करणमा त्यसमाथि केही वृद्धि भएको प्रत्यक्ष कारोबार यसपटक डेढ अर्ब नाघ्ने अनुमान गरिएको छ ।  नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान), आठवटा फ्रेन्चाइज टोली, मुख्य प्रायोजक सिद्धार्थ बैंकलगायत अन्य व्यावसायिक घरानाहरूको लगानीले बजारलाई चलायमान बनाएको छ ।  खेलाडीको पारिश्रमिक, खेल सामग्रीको व्यापार, जर्सीको बिक्री, होटल तथा यातायात क्षेत्रमा भएको बुकिङ र सञ्चार माध्यमको विज्ञापनले समग्र अर्थतन्त्रका विभिन्न अवयवहरूलाई सक्रिय बनाएको छ ।  एउटा टोलीले पन्ध्र करोडसम्म खर्च गर्ने आँट गर्नु र विदेशी खेलाडीका लागि करोडौं खर्चिन तयार हुनुले नेपाली खेलकुदको व्यावसायिक बजार कति फराकिलो बन्दैछ भन्ने देखाउँछ ।  यसका साथै, प्रसारण तथा टिकट बिक्री अधिकारबाट मात्रै ३३ करोड ५३ लाख रुपैयाँको सम्झौता हुनु चानचुने कुरा होइन । 
यसपटकको एनपीएल विगतका संस्करणभन्दा प्राविधिक र गुणात्मक रूपमा निकै माथि उठेको छ ।  अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी) ले यस प्रतियोगितालाई आधिकारिक टी–२० मान्यता दिनु नेपाली क्रिकेटका लागि ऐतिहासिक कोसेढुंगा हो ।  यससँगै प्रतियोगितामा बनेका रन र विकेट खेलाडीको आधिकारिक तथ्यांकमा जोडिनेछन् ।  यही मान्यता र बढ्दो व्यावसायिकताका कारण अस्ट्रेलियाका डेभिड वार्नर, दक्षिण अफ्रिकाका डेभिड मिलर, वेस्ट इन्डिजका आन्द्रे रसेल, बंगलादेशका शकिब अल हसन जस्ता विश्व क्रिकेटका हस्तीहरू नेपाली मैदानमा खेल्न आइपुगेका छन् ।  यी स्टार खेलाडीहरूको उपस्थितिले नेपाली युवा खेलाडीलाई उनीहरूसँगै एउटै ड्रेसिङ रुम सेयर गर्ने र प्रत्यक्ष सिक्ने दुर्लभ अवसर मात्र दिएको छैन, नेपाली क्रिकेटलाई विश्वको ध्यान खिच्न पनि मद्दत गरेको छ ।  आम्दानी बढेसँगै विजेता टोलीको पुरस्कार राशि डेढ करोड पु¥याइनुले पनि प्रतियोगिताको स्तर उकासेको छ । 
प्रतियोगितामा पहिलोपटक प्रयोग हुन लागेको निर्णय पुनरावलोकन प्रणाली (डीआरएस) र स्तरोन्नति गरिएको फ्लड लाइट जस्ता पूर्वाधारले खेललाई थप अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको बनाएको छ ।  भारतीय प्रिमियर लिग (आईपीएल) पछि दक्षिण एसियामै सबैभन्दा बलियो समर्थक (फ्यान बेस) भएको मानिने नेपाली क्रिकेटप्रेमीहरूको उत्साहले पनि यसलाई सफल बनाउन मुख्य भूमिका खेलेको छ ।  अनलाइनमार्फत टिकट खुलाएको केही समयमै सकिनुले दर्शकको क्रिकेटप्रतिको अपार मायालाई दर्साउँछ ।  देशका कुनाकाप्चादेखि दर्शकहरू खेल हेर्नकै लागि काठमाडौं आउँदा आन्तरिक पर्यटन प्रवद्र्धनमा समेत ठूलो टेवा पुगेको छ ।  यसले खेललाई मैदानभित्रको हारजितभन्दा पनि बाहिर लगेर एउटा राष्ट्रिय उत्सवको रूप दिएको छ । 
यसका बाबजूद जति नै उत्साह र आर्थिक वृद्धिका कुरा भए पनि एनपीएलका सामु केही चुनौती र प्रश्नहरू पनि छन् ।  क्रिकेटले जन्माएको यो आर्थिक चक्रलाई कसरी दिगो बनाउने भन्ने पहिलो चुनौती हो ।  बजार मूल्य आठ अर्ब पुगेको अनुमान गरिए पनि फ्रेन्चाइज टोलीहरूको वास्तविक सञ्चालन खर्च, नाफा र लगानीको प्रतिफलसम्बन्धी वित्तीय पारदर्शिता कायम गर्न अति आवश्यक छ ।  खेलकुद क्षेत्रमा भित्रिएको यति ठूलो रकमको सही व्यवस्थापन र पारदर्शी हिसाबकिताब भएन भने यसले भविष्यमा अविश्वास पैदा गर्न सक्छ ।  क्यानले प्रतियोगिताबाट कमाएको नाफालाई कसरी घरेलु क्रिकेटको विकास र खेलाडीको स्तरोन्नतिमा खर्च गर्छ भन्ने कुराले यसको सफलताको वास्तविक मापन गर्नेछ । 
अर्कोतर्फ, खेलकुदलाई उद्योगका रूपमा विकास गर्न पूर्वाधारमा अझै व्यापक लगानीको खाँचो छ ।  सरकारले खेलकुदमा गर्ने लगानी अत्यन्त न्यून छ ।  एउटा कीर्तिपुर मैदानको भरमा मात्र समग्र क्रिकेट उद्योगको भविष्य धान्न सकिँदैन ।  एनपीएलबाट भएको आम्दानी र निजी क्षेत्रको उत्साहलाई देशका अन्य भागमा पनि आधुनिक क्रिकेट रंगशाला निर्माण र तल्लो तह (ग्रासरुट) को क्रिकेट विकासमा जोड्नुपर्छ ।  फ्रेन्चाइज टोलीहरूले पनि एक महिनाको प्रतियोगितामा मात्र सीमित नभएर वर्षभरि नै आफ्ना क्षेत्रमा क्रिकेट एकेडेमी सञ्चालन गर्ने र नयाँ प्रतिभा उत्पादन गर्ने काममा लगानी गर्नुपर्छ ।  एनपीएलको तेस्रो संस्करण नेपाली क्रिकेटको इतिहासमा एउटा नयाँ युगको सुरुवात हो । नेपाली क्रिकेटको जगलाई बलियो बनाउन यो प्रतियोगिता साँच्चिकै कोसेढुंगा साबित हुन सकोस्, यही शुभकामना छ ।