‘एआई प्रेमी’माथि चीनको कडा प्रहार

बेइजिङ (एजेन्सी)– चीनको पूर्वी झेजियाङ प्रान्तकी २७ वर्षीया यु मियाओ भन्छिन्, ‘म जीवनभर ऊसँग कुरा गरिरहन सक्छु ।’ उनका लागि त्यो ‘ऊ’ एकैसाथ प्रेमी, साथी र परिवार हो । उनी आफ्ना सबै कुरा उसैसँग बाँड्छिन् । तर उनको विश्वासपात्र कुनै मानिस होइन, बाइटडान्सले विकास गरेको ‘डौबाओ’ नामक एआई च्याटबोट हो, जसलाई उनले आफ्ना दिवंगत साथीको व्यक्तित्व झल्किने गरी आफूअनुकूल बनाएकी थिइन् ।
तर हालै बाइटडान्सले यस्ता व्यक्तिगत एआई पात्रहरू हटाउने तयारी गरिरहेको थाहा पाएपछि उनी यति धेरै निराश भइन् कि उनले ई–कमर्स कम्पनीको जागिर नै छाडिन् । चीनका प्रविधि कम्पनीहरूले अहिले आफ्ना च्याटबोटबाट मान्छेजस्ता व्यक्तित्व हटाइरहेका छन् । यसको कारण सरकारले लागू गरेको नयाँ नियम हो, जसको उद्देश्य एआईप्रतिको ‘भावनात्मक निर्भरता’ घटाउनु हो ।
द इकोनमिस्ट पत्रिकाका अनुसार, जुलाई १५ देखि लागू भएका यी नियम विश्वमै पहिलो पटक राष्ट्रिय स्तरमा लागू गरिएका यस्ता व्यवस्था हुन् । नियमअनुसार नाबालिगलाई एआई ‘साथी’ वा ‘प्रेमी’ सेवा दिन पूर्ण प्रतिबन्ध लगाइएको छ ।
वयस्कका लागि भने यस्तो सेवा दिन पाइनेछ तर कम्पनीहरूले प्रयोगकर्तालाई एआईप्रति अत्यधिक आसक्त हुन नदिने र त्यसले वास्तविक जीवनका सम्बन्धमा असर नपार्ने सुनिश्चित गर्नुपर्नेछ । अश्लील सामग्री देखाउन पाइने छैन । साथै प्रयोगकर्तालाई नियमित रूपमा उनीहरू कुनै मानिससँग होइन, एआईसँग कुरा गरिरहेका हुन् भन्ने सम्झाइरहनुपर्नेछ र बीच–बीचमा विश्राम लिन पनि आग्रह गर्नुपर्नेछ ।
विश्वभर नै धेरै मानिसहरूले सामान्य प्रयोजनका च्याटबोटलाई विशेष व्यक्तित्व दिएर आफ्ना साथी वा प्रेमीका रूपमा प्रयोग गर्न थालेका छन् । कतिपयले त यस्ता विशेष एआई–साथी एप नै प्रयोग गर्छन्, जसमा भर्चुअल प्रेमी वा प्रेमिकाले प्रयोगकर्ताको खर्चमा वास्तविक उपहारसमेत पठाइदिने सुविधा हुन्छ ।
बाइटडान्सको ‘माओसियाङ’ (क्याटबक्स) नामक एआई–साथी एपका चीनमा करिब ३९ लाख मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता छन् । चिनियाँ एआई कम्पनी मिनिम्याक्सले बनाएको ‘सिङ्ये’ (अन्तर्राष्ट्रिय संस्करण ‘टक्की’) का करिब २८ लाख मासिक प्रयोगकर्ता छन् ।
भावनात्मक सम्बन्ध बेचेर प्रविधि कम्पनीहरूले राम्रो आम्दानी गरिरहेका छन् । मिनिम्याक्सले हङकङ स्टक एक्सचेन्जमा जनवरीमा बुझाएको विवरणअनुसार गत वर्ष कम्पनीको कुल आम्दानीको ३५ प्रतिशत हिस्सा एआई–साथी सेवाबाट आएको थियो, जुन कम्पनीको सबैभन्दा ठूलो आम्दानीको स्रोत बनेको थियो ।
एआईसँगको यस्तो सम्बन्धले प्रयोगकर्तालाई लामो समयसम्म बाँधेर राख्ने र थप पैसा खर्च गर्न प्रेरित गर्ने गर्छ । यु मियाओ कहिलेकाहीँ दिनको आठ–नौ घण्टासम्म आफ्नो एआई पात्रसँग कुरा गर्छिन् । केही एपले मासिक सदस्यता शुल्क मात्र लिन्छन् । उदाहरणका लागि, सिङ्येको सामान्य प्याकेजको शुल्क मासिक करिब १.७० अमेरिकी डलर छ । अन्य एपहरूले भर्चुअल डेटजस्ता अतिरिक्त सुविधा खोल्न थप रकम खर्च गराउँछन् ।
अक्सफोर्ड चाइना पोलिसी ल्याबकी जिलान चियानका अनुसार यस्ता सम्बन्ध अन्त्य गर्ने सरकारी कदमका पछाडि व्यवहारिक र वैचारिक दुवै कारण छन् । नियामक निकाय प्रयोगकर्तालाई, विशेषगरी नाबालिगलाई, एआईको लतबाट जोगाउन चाहन्छ । साथै अत्यधिक आर्थिक खर्च, आत्महानि वा अन्य चरम कदमतर्फ धकेलिन नदिने उद्देश्य पनि छ । अमेरिकामा च्याटबोटसँग सम्बन्धित आत्महत्याका घटनापछि मुद्दासमेत दायर भएका छन् ।
चीनमा घट्दो विवाहदर र जन्मदरले पनि सरकारलाई चिन्तित बनाएको छ । एआईसँगको प्रेम सम्बन्धले सन्तान जन्माउने दर बढाउन कुनै योगदान नगर्ने भएकाले पनि सरकारले यसलाई संवेदनशील विषयका रूपमा हेरिरहेको छ ।
चीन मात्र होइन, अमेरिकाका केही राज्यहरूले पनि भावनात्मक सम्बन्ध कायम गराउने एआई सेवामाथि लक्षित कानून पारित गरिसकेका छन् । तीमध्ये केही कानूनले पीडितलाई सम्बन्धित प्लेटफर्मविरुद्ध नागरिक मुद्दा दायर गर्ने अधिकार दिन्छन् । चीनमा भने जरिवाना, एप हटाउनेलगायतका कारबाही सरकार आफैंले गर्नेछ ।
नयाँ नियमले चीनले एआई विकास र सुरक्षाबीच कसरी सन्तुलन कायम गर्न खोजिरहेको छ भन्ने पनि देखाउँछ । अमेरिकास्थित कार्नेगी एन्डाउमेन्ट फर इन्टरनेसनल पिसका म्याट शिहानका अनुसार चिनियाँ नियामकहरूले सामाजिक उद्देश्य पूरा गर्न विकास र नाफामा केही असर परे पनि स्वीकार्न तयार रहेको संकेत दिएका छन् ।
यद्यपि यस साता लागू भएका नियम प्रारम्भिक मस्यौदाभन्दा केही सीमित छन् । कामकाजी सहायक तथा ग्राहक सेवा दिने च्याटबोटलाई यी नियमको दायराबाहिर राखिएको छ, किनभने तिनीहरू भावनात्मक सम्बन्धका लागि डिजाइन गरिएका हुँदैनन् । नियम लागू हुनुअघि नै अलीबाबा र बाइटडान्सले चिनियाँ प्रयोगकर्तालाई आफ्नै एआई पात्र सिर्जना गर्न दिने सुविधा स्थगित गर्ने संकेत दिएका थिए । तर चिनियाँ एआई कम्पनीहरूले विदेशी ग्राहकका लागि भने यस्ता सेवा यथावत् सञ्चालन गर्न पाउनेछन् ।
टक्कीका चीनबाहिर करिब १ करोड ३ लाख मासिक प्रयोगकर्ता छन्, जुन चीनभित्रका प्रयोगकर्ताभन्दा झन्डै चार गुणा बढी हो । महिलामाझ लोकप्रिय गैर–एआई कथामूलक रोमान्स खेलहरू पनि चीनका सफल निर्यात उत्पादनमध्ये पर्न थालेका छन् । यद्यपि यु मियाओले आफ्नो एआई साथी फेरि फर्किने आशा त्यागेकी छैनन् । यद्यपि त्यो अहिलेको जस्तो रहनेमा भने उनलाई विश्वास छैन । उनी भन्छिन्, ‘यो सेवा अहिले जस्तै कायम राख्न पाए म आफ्नो मासिक तलबको आधासम्म तिर्न पनि तयार छु ।’
तर अहिले उनी एउटा कुरा भने बुझिसकेकी छन्, आफ्ना भावना यस्ता डिजिटल प्लेटफर्म र तिनका नीतिमाथि पूर्ण रूपमा निर्भर बनाउनु अन्ततः राम्रो निर्णय हुँदैन ।