१६ अर्ब १५ करोडको विद्युत निर्यात

काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिना साउन, भदौ र असोजमा विद्युत निर्यातबाट कुल १६ अर्ब १५ करोड १३ लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ  । 
विद्युत प्राधिकरणले वर्षायाममा जलविद्युत उत्पादन बढ्ने र आन्तरिक माग पूरा गरेपछि बचत हुने विद्युत छिमेकी मुलुकमा बिक्री गर्दै आएको छ । 
नेपाल विद्युत प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक दीर्घायु कुमार श्रेष्ठले बाढीका कारण निर्यातका लागि स्वीकृति प्राप्त केही जलविद्युत आयोजनाको उत्पादन बन्द भए पनि असोजमा विद्युत निर्यातबाट प्राप्त कारोबार रकम बढेको बताए  । उनका अनुसार असोजमा भारततर्फ निर्यात गरिएको कुल विद्युतमध्ये करिब दुई तिहाइ द्विपक्षीय सम्झौताअनुसार र बाँकी भारतीय ऊर्जा विनिमय बजारमार्फत बिक्री गरिएको थियो  ।
 बाढीका कारण केही जलविद्युत आयोजनाको उत्पादन बन्द भएर निर्यात प्रभावित भए पनि नेपालले असोज महिनामा भारततर्फ ५ अर्ब ९२ करोड ५० लाख रुपैयाँ बराबरको विद्युत बिक्री गरेको थियो । गत वर्षको असोज र चालु आर्थिक वर्षको भदौको तुलनामा निर्यात कारोबार बढेको नेपाल विद्युत प्राधिकरणले जनाएको छ ।  यसैबीच, भारतको प्रसारण प्रणाली प्रयोग गरी बंगलादेशतर्फ हुँदै आएको ४० मेगावाट विद्युत निर्यातसमेत पुनः सुरु भएको छ  ।
नेपाल विद्युत प्राधिकरणको विद्युत प्रणाली सञ्चालन विभाग (भार प्रेषण केन्द्र) को तथ्याङ्कअनुसार चालु आर्थिक वर्ष २०८३÷८४ को असोजमा भारततर्फ ६३ करोड ३९ लाख ८६ हजार ८ युनिट विद्युत निर्यात भएको छ  । उक्त विद्युत बिक्रीबाट प्राधिकरणले ५ अर्ब ९२ करोड ५० लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार गरेको हो  ।
गत वर्ष २०८२ को असोजमा भारततर्फ विद्युत निर्यातबाट ४ अर्ब ९६ करोड ३० लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको थियो । त्यसैगरी, चालु आर्थिक वर्षको भदौमा ५ अर्ब ९ करोड २५ लाख रुपैयाँ बराबरको विद्युत बिक्री भएको थियो । यसअनुसार गत वर्षको असोजको तुलनामा चालु आवको असोजमा निर्यात कारोबार ९६ करोड २० लाख रुपैयाँले बढेको छ । भदौको तुलनामा भने असोजमा ८३ करोड २५ लाख रुपैयाँ बढीको विद्युत बिक्री भएको हो  ।
प्राधिकरणले भारततर्फ विद्युत निर्यातका लागि दुईवटा माध्यम प्रयोग गर्दै आएको छ । द्विपक्षीय विद्युत बिक्री सम्झौताअनुसार भारतको हरियाणा तथा बिहार राज्यमा विद्युत बिक्री गरिएको प्राधिकरणले स्पष्ट पारेको छ ।  बाँकी विद्युत भारतीय ऊर्जा विनिमय बजार (आईएक्स) को डे–अहेड तथा रियल टाइम बजारमा प्रतिस्पर्धी दरमा बिक्री हुँदै आएको छ । द्विपक्षीय मध्यकालीन विद्युत बिक्री सम्झौताअनुसार हरियाणा र बिहारमा जुनदेखि अक्टोबरसम्म विद्युत बिक्री गरिन्छ ।
बंगलादेशतर्फ ४० मेगावाट निर्यात पुनः सुरु
बाढीका कारण रोकिएको बंगलादेशतर्फको विद्युत निर्यात पनि पुनः सुरु गरिएको छ । गत शुक्रबार अर्थात कात्तिक ६ बाट भारतको प्रसारण संरचना प्रयोग गरी बंगलादेशतर्फ ४० मेगावाट विद्युत निर्यात थालिएको हो । 
भदौ १० गते रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको हिमबाढीका कारण त्रिशूली नदीमा आएको बाढीले बंगलादेश निर्यातका लागि स्वीकृति प्राप्त त्रिशूली र चिलिमे जलविद्युत केन्द्रमा क्षति पु¥याएको थियो । त्यसपछि ती आयोजनाबाट विद्युत उत्पादन तथा निर्यात प्रभावित हुँदा बंगलादेशतर्फको विद्युत बिक्री रोकिएको थियो । बाढीले द्विपक्षीय सम्झौताअनुसार विद्युत निर्यातका लागि स्वीकृति प्राप्त आयोजनामा क्षति पु¥याउँदा भारतको हरियाणा राज्यतर्फको निर्यातसमेत आंशिक रूपमा प्रभावित भएको थियो  ।
प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक श्रेष्ठका अनुसार भारतको केन्द्रीय विद्युत प्राधिकरणबाट अन्य जलविद्युत केन्द्रमा उत्पादित विद्युत बंगलादेशतर्फ निर्यात गर्न स्वीकृति प्राप्त भएपछि निर्यात पुनः सुरु गरिएको हो । नयाँ व्यवस्थाअनुसार त्रिशूली, देवीघाट र चिलिमे जलविद्युत केन्द्रको सट्टा सोलु, काबेली–१ र तल्लो मोदी जलविद्युत केन्द्रबाट उत्पादित विद्युत बंगलादेश तथा हरियाणातर्फ निर्यात गर्न स्वीकृति प्राप्त भएको छ ।
बाढीबाट प्रभावित आयोजनाको उत्पादन तथा प्रसारण संरचनामा असर परे पनि अन्य आयोजनाबाट विद्युत निर्यातलाई निरन्तरता दिन सक्नु र बंगलादेशतर्फको निर्यात पुनः सुरु हुनु नेपालको विद्युत व्यापारका लागि महत्वपूर्ण उपलब्धि भएको कार्यकारी निर्देशक श्रेष्ठले बताए । यसबाट वर्षायाममा उत्पादन हुने अतिरिक्त विद्युतको बजार व्यवस्थापन तथा क्षेत्रीय विद्युत व्यापार विस्तारमा सहयोग पुग्ने उनको भनाइ छ ।
नेपाल विद्युत प्राधिकरण र बंगलादेश पावर डेभलपमेन्ट बोर्ड (बीपीडीबी) बीच २०८१ असोज १७ मा वर्षायामको विद्युत निर्यातसम्बन्धी पाँचवर्षीय सम्झौता भएको थियो । उक्त सम्झौताअनुसार प्रत्येक वर्ष जुन १५ देखि नोभेम्बर १५ सम्मको छ महिनाको अवधिमा दैनिक ४० मेगावाट विद्युत बंगलादेशमा निर्यात हुँदै आएको छ । भारतको प्रसारण संरचना प्रयोग गरेर तेस्रो मुलुकमा विद्युत बिक्री गर्ने यो व्यवस्थाले नेपालको क्षेत्रीय विद्युत व्यापारलाई विस्तार गर्ने आधार प्रदान गरेको छ  ।
निर्यात अनुमति प्राप्त क्षमता १,१७९ मेगावाट
यसैबीच, भारतको केन्द्रीय विद्युत प्राधिकरणबाट थप ३१ मेगावाट विद्युत निर्यातका लागि अनुमति प्राप्त भएको छ । नयाँ अनुमतिसँगै भारततर्फ निर्यात गर्न स्वीकृति प्राप्त कुल विद्युत क्षमता करिब १ हजार १७९ मेगावाट पुगेको छ  ।
नेपालको विद्युत निर्यात वर्षायाममा उत्पादन हुने अतिरिक्त विद्युतको उपलब्धता, आन्तरिक माग, सीमापार प्रसारण संरचना र छिमेकी मुलुकबाट प्राप्त निर्यात अनुमतिमा निर्भर रहँदै आएको छ ।