जीवनमा बाटो बिराएर तनावमा हुनुहुन्छ ?

न्यू योर्क, (एजेन्सी) । बोस्टनकी क्लिनिकल मनोवैज्ञानिक एलेन हेन्ड्रिक्सन प्रायः जीवनको बाटोलाई लिएर चिन्तित बिरामीहरूसँग कुरा गर्छिन् । उनका अनुसार, कोही आमाबाबुको दबाबमा मेडिकल कलेज गए तर त्यसैकारण उनीहरू दुःखी भए । अरू कोही भने आफ्नो क्षेत्रको शिखरमा पुगेर पनि ‘यो सबै केका लागि थियो त ?’ भनेर सोच्न थाले । उनीहरूले के बुझेका थिएनन् भने, उनीहरू सबैजना जीवनको उद्देश्य खोज्न संघर्ष गरिरहेका थिए । यसलाई कहिलेकाहीं ‘उद्देश्यको चिन्ता’ (पर्पज एन्जाइटी) पनि भनिन्छ ।
उद्देश्यले मानव जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाउँछ । भर्जिनियाको जर्ज मेसन युनिभर्सिटीका मनोविज्ञानका प्राध्यापक टोड बी. काश्दान भन्छन्, एकपटक उद्देश्य तय भएपछि यो जीवनलाई व्यवस्थित गर्ने नक्सा बन्छ । यसका धेरै फाइदा पनि छन् । जीवनमा उद्देश्य हुनाले राम्रो शारीरिक स्वास्थ्य, धेरै खुसी, कम डिप्रेसन र चिन्ता, अनि लामो आयुसँग पनि यसको सम्बन्ध हुन्छ । विज्ञहरूका अनुसार, आत्तिनु पर्दैन, आफ्नो जीवनको उद्देश्य पत्ता लगाउने धेरै तरिकाहरू छन् ।
मनोविज्ञानमा ‘उद्देश्यको चिन्ता’ भन्ने शब्द धेरै प्रयोग नभए पनि यो अनुसन्धानकर्ता र डाक्टरहरूका लागि परिचित कुरा हो । यो शब्द सन् २०१४ मा एक मनोविज्ञानका विद्यार्थीले बनाएका थिए । उनका अनुसार धेरै मानिस जीवनको उद्देश्य खोज्न चाहन्छन् तर जुनसुकै उमेरका भए पनि उनीहरूले यो खोज्ने क्रममा चिन्ताको सामना गर्छन् । प्राध्यापक काश्दानका अनुसार, कहिलेकाहीं मानिसहरूले उद्देश्य भनेको के हो र यसको काम के हो भनेर नबुझ्दा पनि यस्तो चिन्ता आउँछ । मानिसहरू उद्देश्य भनेको आफ्नै लागि मात्र फाइदा हुने कुरा हो भनेर सोच्छन् । तर अरूलाई पनि भलाइ हुने उद्देश्य राख्दा मानिसहरूले धेरै मानसिक शान्ति पाउँछन् ।
साथै, कसैलाई उद्देश्य भनेको ठूलो नेता बन्ने वा रोगको उपचार पत्ता लगाउने जस्तो निकै ठूलो लक्ष्य हुनुपर्छ भन्ने लाग्छ । वासिङ्टन युनिभर्सिटीका प्राध्यापक प्याट्रिक हिल भन्छन्, यस्तो ठूलो सोचले गर्दा मानिसहरूलाई ’मैले त्यस्तो ठूलो काम कसरी गर्न सक्छु होला’ भनेर झन् चिन्ता थपिन्छ । तर विज्ञहरू भन्छन्, तपाईंको उद्देश्य सानो र सामान्य पनि हुन सक्छ । यो जीवनभर बदलिइरहन सक्छ र तपाईंको एकैपटक एकभन्दा बढी उद्देश्य पनि हुन सक्छन् ।
होप कलेजका मनोविज्ञानका प्राध्यापक ड्यारिल आर. भ्यान टोनगेरेनले बितेको एक दशकदेखि खुर्सानीको बीउ रोप्ने, बिरुवा हुर्काउने र आफ्नो परिवार तथा साथीभाइका लागि सस बनाउने काममा आफ्नो उद्देश्य भेट्टाएका छन् । उनको अनुसन्धानले के देखाएको छ भने अरूलाई फाइदा हुने काम गर्दा जीवनको अर्थ बढ्छ । यसो गर्दा हाम्रो सम्बन्ध राम्रो हुन्छ र सम्बन्ध नै जीवनको अर्थ खोज्ने सबैभन्दा पक्का स्रोत हो ।
उद्देश्य खोज्न गाह्रो हुन सक्छ । गत जुनमा प्रकाशित २४ सयभन्दा बढी युवाहरूको सर्वेक्षणले करिब ४५ प्रतिशतले आफ्नो जीवनमा कुनै अर्थ वा उद्देश्य नभएको महसुस गरेको देखायो । यदि तपाईंलाई पनि त्यस्तै अलमल भइरहेको छ भने केही उपायहरू अपनाउन सक्ने प्राध्यापक काश्दान बताउँछन् । उनका अनुसार, एउटा उपाय भनेको सक्रिय रूपमा उद्देश्य खोज्नु हो । यसका लागि नयाँ कामहरू गर्ने, आफूलाई मनपर्ने कुराहरू पढ्ने र कुन कुराले तपाईंलाई साँच्चै खुसी दिन्छ त्यसमा ध्यान दिने गर्नुपर्छ । कुन काम गर्दा सबैभन्दा धेरै सन्तुष्टि पाइन्छ र किन पाइयो भनेर शान्त भएर सोच्नु पनि पर्छ ।
उद्देश्य खोज्ने अर्को तरिका जीवनका ठूला घटनाहरूबाट प्रेरणा लिनु पनि हो । उदाहरणका लागि, चोटपटक लागेर खेल छाड्नुपरेको एक खेलाडीले अरूलाई निको पार्न मद्दत गर्ने नयाँ उद्देश्य फेला पारी फिजियोथेरापिस्ट बन्न सक्छन् । ५१ वर्षीया ताशा एडवड्र्सले व्यायाम सिकाउने र स्वास्थ्य प्रशिक्षकको रूपमा काम गर्ने कुरामा आफ्नो उद्देश्य भेटाएकी छन् । विशेषगरी कम आम्दानी भएका र तनावमा रहेका मानिसहरूका लागि ताशाले सित्तैमा वा कम रकम लिएर सहयोग गर्ने गर्छिन् । उनी आफैं पनि गरिबीमा हुर्किएकी हुनाले आर्थिक अभाव हुँदा र स्वास्थ्यलाई ध्यान दिन नसक्दा कस्तो हुन्छ भन्ने उनलाई राम्ररी थाहा छ । उनी आफ्ना ग्राहकहरूलाई कसरत गर्न मात्र सिकाउँदिनन् बरु उनीहरूलाई जीवनमा केही पनि छैन भन्ने लाग्दा आशा जगाउन मद्दतसमेत गर्छिन् ।
प्राध्यापक काश्दान अरूबाट सिक्ने कुरामा पनि जोड दिन्छन् । यसको अर्थ अरू मानिसहरूको राम्रो बानी हेर्ने र त्यसको सिको गर्ने हो । अथवा, अरूले गरेको नराम्रो काम देखेर तपाईंलाई कस्तो मान्छे बन्नु हुँदैन भन्ने कुरा सिक्न पनि सक्नुहुन्छ । उनी भन्छन्, तपाईं जति धेरै जान्न खोज्नुहुन्छ र अरूको जीवनसँग आफ्नो आदर्श जीवनलाई दाँज्नुहुन्छ, त्यति नै तपाईंलाई आफ्नो जीवनमा नयाँ प्रयोग गर्न ऊर्जा पाउनु हुनेछ ।