कर्णाली बगरः बर्खामा त्रास, हिउँदमा त्राण

कैलाली । टीकापुर नगरपालिका–८ का पुनिराम थारू पाँच वर्ष पहिलेदेखि कर्णाली नदीको किनारमा बगरखेती गर्दै आएका छन् । सिँचाइको सहजता हुने र उत्पादन पनि राम्रो दिने भएपछि उनले कर्णाली नदी किनार तथा टापुको सदुपयोग गर्दै खेती गर्दै आएका हुन् ।
उनले त्यस क्षेत्रमा प्याजखेतीलाई प्राथमिकता दिएका छन् । उनको प्याजखेती लोभलाग्दो छ । बर्सेनि १० देखि १२ क्विन्टल प्याज नदी टापुबाट उत्पादन गर्दै आएका उनले प्याजसँगै धनिया, मकै, बन्दा, टमाटरसमेत उत्पादन गरेका छन् ।
‘बालुवामा प्याजले राम्रो उत्पादन दिन्छ । प्याजलाई सिँचाइ धेरै चाहिने हुँदा सिँचाइको सहजता हुँदा प्याज राम्रो उत्पादन हुन्छ,’ उनले भने, ‘खाली खेर गइरहेको बगरको सदुपयोग भएको छ, स्थानीयको आम्दानीको स्रोत बनेको छ ।’
कैलालीको टीकापुर र बर्दियाको राजापुर नगरपालिका जोड्ने सत्ती पुल आसपास क्षेत्रमा हिजोआज हरियाली छ । ढुंगा नभएको बालुवा भएको क्षेत्रमा साना–साना प्लट बनाइएका छन्, जहाँ लहरै प्याजको खेती छ । वडा नं ८ फाँटागाउँका ५०–६० घरपरिवारले कर्णाली नदी किनार तथा टापुमा प्याजखेती गर्दै आएका छन् । बर्सेनि उक्त संख्या बढ्दै गएको छ ।
बगरबाट बर्सेनि लगभग ७ सय क्विन्टल बढी प्याज उत्पादन हुने गरेको छ । ‘एक परिवारले न्यूनतम ५–६ क्विन्टल प्याज उत्पादन गर्नुहुन्छ । उत्पादन सोचेभन्दा राम्रो हुन्छ,’ सम्झनी चौधरी भन्छिन्, ‘अहिले बगरमा खेती गर्ने किसानको संख्या पनि बढेको छ । पहिलेको भन्दा क्षेत्र पनि बढेको छ ।’ उनले अन्य खेतबारीमा लगाएको प्याजभन्दा बगरमा गरेको प्याजको उत्पादन राम्रो हुने गरेको बताइन् ।
टीकापुर नगरपालिका–८ बटनपुरकी सम्पुर्नी चौधरीले पहिलो पटक नदीको टापुमा प्याजखेती गरेकी छन् । गत वर्ष अरुले खेती गरेको देखेर यसपटक पाँच किलो प्याज लगाएकी उनी सोचेभन्दा राम्रो उत्पादन दिनेमा विश्वस्त छिन् ।
हरेक बिहान प्याजमा सिँचाइ गर्न पुग्ने सम्पुर्नीलाई हिजोआज अलि बढी खेती गरेको भए हुने रहेछ भन्ने लागेको छ । ‘मैले अपेक्षा गरेभन्दा राम्रो गरी प्याज फस्टाएको छ । बालुवाभित्रको जमिन ओसिलो हुने हुँदा होला, घामपानीको मात्रा मिलेको देखिन्छ,’ उनी भन्छिन्, ‘मैले घरमा लगाएको प्याजभन्दा राम्रो बगरको भएको छ ।’
बटनपुरकै पहारी चौधरीले पनि पहिलो पटक बगरमा प्याजखेती सुरु गरेका छन् । खेर गइरहेको बगरबाट उत्पादन हुन्छ भन्ने थाहा पाएपछि उनले आफूलाई घरका लागि चाहिने जति प्याज रोपेका छन् । ‘मलाई बिक्री गरेर आम्दानी गर्नुभन्दा पनि आफूलाई वर्षभरि पुग्ने प्याज उत्पादन भए पुग्छ,’ उनी भन्छन्, ‘बरु अर्को वर्ष बिक्री गर्नेगरी लगाउनुपर्ला ।’
बगरमा नयाँ किसानले परीक्षण गर्न भन्दै प्याजखेती गर्ने गरेको भए पनि विगतदेखि खेती गर्दै आएका किसानले व्यावसायिक रूपमा नै बगरको सदुपयोग गर्दै आएका छन् । खेती गरेबापत कसैलाई केही दिन नपर्ने भएपछि किसानले झन् उत्साहित भएर खेती विस्तार गर्दै आएका छन् ।
अस्वाभाविक रूपमा बगरबाट आम्दानी गर्न थालेपछि त्यस क्षेत्रका नागरिक निकै उत्साहित छन् । सामान्य मलखाद अनि कम मेहनतले राम्रो आम्दानी हुने गरेको छ । वर्षात्को समयमा त्यहीँ कर्णाली नदीका कारण रातभर जाग्राम बस्ने बस्तीले हिजोआज त्यहीँ कर्णाली नदीका बालुवाका फाँटको उत्पादनले वर्षात्को पीडा बिर्सने गरेका छन् । 
‘वर्षात्को समयमा यहीँ कर्णालीको बेगले जतिबेला जे पनि हुनसक्छ भन्ने चिन्ताले सताउने गर्छ । हिउँदमा निदाएको कर्णालीले स्थानीयलाई राम्रो आम्दानी दिँदै आएको छ,’ स्थानीय बृहस्पति थरूनी भन्छिन्, ‘किसान हिजोआज त्यो बर्खाको दुःख सम्झिँदैनन्, बर्खामा पनि हिजोआज दिने उत्पादन सम्झिरहन्छन् ।’ (रासस)