पाँच वर्षमा ११ अर्बभन्दा बढी मूल्यको बोसो आयात

काठमाडौं । नेपालमै प्रशस्त मात्रामा पशुको बोसो उत्पादन गर्न सकिने सम्भावना छ । तर, मासु प्रशोधनका क्रममा बोसो छुट्टयाउन सक्ने व्यवस्थित बधशाला नहुँदा विदेशबाट अर्बौंको रुपैयाँको बोसो आयात गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।
सामान्यतः एक किलो मासुमा करिब ३ सय ग्रामसम्म बोसो हुन्छ । तर, मासुबाट बोसो छुट्ट्याउन सक्ने प्रविधियुक्त बधशाला नहुँदा यो महत्वपूर्ण उप–उत्पादन खेर गइरहेको छ । परिणामस्वरूप, एकातिर उपभोक्ता स्वास्थ्यका लागि हानिकारक मानिने बोसो मिसिएको मासु किन्न र खान बाध्य छन् भने अर्कातिर बोसो खरिदका लागि ठूलो मात्रामा विदेशी मुद्रा खेर गइरहेको छ ।
व्यवस्थित पशु बधशाला निर्माणका लागि व्यवसायीलाई बाध्य बनाउने कुनै योजना सरकारसँग पनि छैन । फलतः नेपालमै उत्पादन हुनसक्ने पशुको बोसो आयातका लागि प्रत्येक वर्ष ठूलो रकम खर्च भइरहेको छ ।
पछिल्ला पाँच वर्षको अवधिमा ११ अर्ब भन्दा बढी रुपैयाँ बराबरको जनावरको बोसो आयात भएकोे छ । भन्सार विभागको तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष २०७७÷७८ देखि २०८१÷८२ सम्मको अवधिमा नेपालले कुल ११ अर्ब १५ करोड ३७ लाख ५९ हजार रुपैयाँ बराबरको जनावरको बोसो आयात गरेको छ । 
यस अवधिमा विभिन्न देशबाट ठूलो मात्रामा बोसो आयात भएको छ । आर्थिक वर्ष २०७७÷७८ मा अस्ट्रेलिया, भारत, न्युजिल्यान्ड र थाइल्यान्डबाट २ अर्ब १९ करोड ९० लाख ६६ हजार रुपैयाँबराबरको २ करोड ३१ लाख ४३ हजार ४८२ किलो जनावरको बोसो आयात भएको थियो ।
त्यसपछि आव २०७८÷७९ मा अस्ट्रेलिया, भारत र न्युजिल्यान्डबाट कुल २ अर्ब १६ करोड २७ लाख ७४ हजार रुपैयाँबराबरको १ करोड ६० लाख २७ हजार ९१७  किलो जनावरको बोसो आयात भएको थियो । 
त्यसैगरी आव २०७९÷८० मा भारत, लेबनान, न्युजिल्यान्ड, साउदी अरब र थाइल्यान्डबाट कुल १ अर्ब ७१ करोड ११ लाख २७ हजार रुपैयाँबराबरको १ करोड ३२ लाख ७४ हजार ८७० किलो जनावरको बोसो आयात भएको थियो ।
आव २०८०÷८१ मा भारत र थाइल्यान्डबाट दुई अर्ब २० करोड ८६ लाख ६५ हजार रुपैयाँ बराबरको १ करोड ७७ लाख ६४ हजार ७१६ किलो तथा आव २०८१÷८२ मा पनि भारत र थाइल्यान्डबाट कुल २ अर्ब ८७ करोड २१ लाख २७ हजार रुपैयाँबराबरको २ करोड २७ लाख ७७ हजार ७७८ किलोे बोसो आयात भएको थियो ।
नेपालमा चालु आर्थिक वर्ष २०८२÷८३ को पहिलो सात महिनामै भारत र थाइल्यान्डबाट १ अर्ब  ४७ करोड ९० लाख ७१ हजार रुपैयाँबराबरको १ करोड १४ लाख ९६ हजार ९८२  किलो जनावरको बोसो आयात भएको छ । तथ्यांकअनुसार नेपालमा बोसो आयात क्रमशः बढ्दो क्रममा छ  । विशेषगरी भारत र थाइल्यान्डबाट भने पछिल्ला वर्षहरूमा आयात उच्च रहेको विभागको तथ्यांकले देखाउँछ ।
व्यापार तथा निकासी प्रवर्धन केन्द्रका अनुसार पशुको बोसो मुख्यतया साबुन, कस्मेटिक सामग्री र दाना उत्पादक उद्योगहरूले कच्चा पदार्थका रूपमा प्रयोग गर्छन् । यीमध्ये सबैभन्दा धेरै बोसो साबुन उद्योगले आयात गर्ने गरेका छन् । बोसो औद्योगिक लुब्रिकेन्ट, पशु आहार र केही परम्परागत औषधिहरूमा पनि प्रयोग हुन्छ । राँगा, सुँगुर वा भेडाको बोसोलाई तताएर तेलको रूपमा तरकारी पकाउन पनि प्रयोग गरिएको पाइन्छ ।
स्वदेशमै प्रविधियुक्त व्यवस्थित बधशाला बनाउन सके विदेशी मुद्राको बचत हुनुका साथै घरेलु उद्योगलाई समेत प्रोत्साहन मिल्छ । देशभित्रै उत्पादन हुन सक्ने वस्तुका लागि अर्बौं रुपैयाँ विदेश पठाउनुपर्ने अवस्थाले अनावश्यक रूपमा स्रोत बाहिरिइरहेको स्पष्ट गर्छ । यसले अर्थतन्त्रमा समेत नकारात्मक प्रभाव पारिरहेको छ ।