केही हुँदैछ टुँडिखेलमा

काठमाडौं । राजधानीको मुटुमा रहेको टुँडिखेलको स्वरूप अहिले फेरिँदैछ । वर्षौंदेखि धुलाम्य र अस्तव्यस्त देखिने मैदानमा अहिले हरियो दुबो फैलिन थालेको छ । खाल्डाखुल्डी पुर्ने, माटो भर्ने र दुबो रोप्ने काम तीव्र गतिमा भइरहेको छ ।
चार वर्षअघि टुँडिखेल पुग्दा हिलो र खाल्डाखुल्डी देखेका कैलालीका ललितकुमार कलेल अहिलेको दृश्य देखेर दंग छन् । ‘अन्य देशका सहरमा जताततै यस्तै खुला हरियो चौर देखिन्थ्यो । अहिले आफ्नै देशको राजधानीमा देख्न पाइयो,’ उनले भने ।
काठमाडौं महानगरपालिकाले टुँडिखेललाई सफा, सुन्दर र नागरिकमैत्री खुला क्षेत्र बनाउने उद्देश्यले ‘टुँडिखेल हरियाली कार्यक्रम’ अघि बढाएको हो । नेपाली सेना र अन्य सरोकारवाला निकायसँगको समन्वयमा मैदानमा दुबो रोप्ने काम भइरहेको छ ।
सैनिक मञ्चको दक्षिणतर्फको करिब ६१ हजार २६३ वर्गमिटर क्षेत्रमा बरमुढा दुबो रोपिँदैछ । यसअघि सुक्खा मौसममा धुलो उड्ने र वर्षामा हिलो हुने मैदान अहिले क्रमशः हरियो बन्दै गएको छ । हालसम्म करिब ९० प्रतिशत काम पूरा भएको निर्माण पक्षले जनाएको छ ।
दुबो रोप्ने काम बेन्जामीन–सुस्मन–आरकेजेभीले गरिरहेको छ । निर्माण व्यवसायी रविनकुमार गौतमका अनुसार गत मंसिरबाट सुरु भएको काम आगामी मंसिर मसान्तसम्म सक्ने लक्ष्य छ । सम्झौताअनुसार करसहित दुई करोड ४२ लाख रुपैयाँ खर्च हुनेछ ।
मैदानमा तीन इन्च मलिलो माटो राखेर दुबो रोपिएको छ । नियमित सिँचाइका लागि मैदानका चारैतिर बोरिङ खन्ने काम पनि भइरहेको छ । वर्षायामको पानी व्यवस्थापन गर्न ‘वाटर रिचार्ज पिट’ निर्माण गर्ने योजना छ । यसबाट भूमिगत पानी पुनर्भरणमा समेत सहयोग पुग्ने महानगरको अपेक्षा छ ।
टुँडिखेललाई हरियो बनाउने कामले यसको सौन्दर्य मात्र बढाउने छैन । सहरी धुलो नियन्त्रण, तापक्रम सन्तुलन र वातावरणीय गुणस्तर सुधारमा पनि सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । काठमाडौंमा खुला तथा हरियाली क्षेत्र घटिरहेका बेला टुँडिखेलको संरक्षणलाई महŒवपूर्ण मानिएको छ ।
महानगरले टुँडिखेलमा कुनै स्थायी संरचना नबनाउने जनाएको छ । हिँडडुल, व्यायाम, खेलकुद र सार्वजनिक कार्यक्रमका लागि खुला क्षेत्रकै रूपमा विकास गर्ने योजना छ । स्थानीय तथा सर्वसाधारणले पनि महानगरको अभियानलाई सकारात्मक रूपमा लिएका छन् ।

टुँडिखेलमा भेटिएका जगत ओलीले हरियाली अभियानलाई स्वागतयोग्य बताए । ‘टुँडिखेलसँगै काठमाडौँका अन्य सार्वजनिकस्थल पनि हरियाली बनाउनुपर्छ,’ उनले भने, ‘यसले सहरको सौन्दर्य बढाउनुका साथै पर्यटकलाई पनि आकर्षित गर्न सक्छ ।’
निर्माण कार्य चलिरहेकाले अहिले टुँडिखेलमा औपचारिक कार्यक्रमजस्ता गतिविधि रोकिएका छन् । दुबो हुर्किएपछि र बाँकी काम पूरा भएपछि टुँडिखेललाई नागरिकका लागि व्यवस्थित रूपमा खुला गर्ने महानगरको तयारी छ ।
काम पूरा भएपछि टुँडिखेलको ठूलो भूभाग हरियो मैदानमा परिणत हुनेछ । त्यससँगै व्यवस्थित सिँचाइ, पानी पुनर्भरण र खुला क्षेत्र संरक्षणको संरचना पनि तयार हुनेछ । यसले ऐतिहासिक टुँडिखेललाई काठमाडौंको महŒवपूर्ण हरित तथा सार्वजनिकस्थलका रूपमा नयाँ स्वरूप दिने अपेक्षा गरिएको छ । (रासस)