एआईका कारण ठगी बढ्दो

न्यूयोर्क  । क्यालिफोर्नियाकी एक आमाले यस महिनाको सुरुमा आफू हजारौं डलर ठगीमा परेको बताएकी छन् । उनलाई आएको एउटा फोन कलमा आफ्नी छोरी संकटमा परेको जस्तो सुनिएको थियो । अहिले उनले त्यो कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई)द्वारा बनाइएको ठगीपूर्ण आवाज भएको आशंका गरेकी छन् ।
उनी तथाकथित ‘भ्वाइस क्लोनिङ’ (आवाज नक्कल) ठगीको निशाना बनेका धेरै मानिसहरूमध्ये एक हुन् । एआई उपकरणहरूले केही सेकेन्डको वास्तविक अडियो मात्र प्रयोग गरेर कसैको आवाजको अत्यन्त विश्वसनीय प्रतिलिपि बनाउन सक्ने भएकाले यस्ता ठगीहरू बढ्दै गएका छन् ।
संयुक्त राज्य अमेरिकाको संघीय अनुसन्धान ब्यूरो (एफबीआई)का अनुसार गत वर्ष अमेरिकीहरूले एआई–सम्बन्धित ठगीबाट ८९३ मिलियन डलरभन्दा बढी गुमाएका थिए । यसमा भ्वाइस क्लोनिङ आक्रमण, एआईद्वारा सिर्जित फिसिङ इमेल, प्रेमसम्बन्धी ठगी तथा अन्य धोखाधडीहरू समावेश छन् ।
ठगहरूले परिवारका सदस्य, साथीभाइ, सहकर्मी वा व्यावसायिक सेवा प्रदायक जो कोहीको पनि आवाज नक्कल गर्न सक्छन् । बेलायतको स्टर्लिङ बैंक र अस्ट्रेलियाको कमनवेल्थ बैंक लगायतका बैंकहरूले आफ्ना ग्राहकहरूलाई यस्ता भ्वाइस क्लोनिङ ठगीबारे सतर्क रहन चेतावनी दिएका छन् ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार एआईद्वारा बनाइएका आवाजहरू यति यथार्थपरक भइसकेका छन् कि अधिकांश मानिसहरूले तिनलाई वास्तविक मान्छेको आवाजबाट छुट्याउन सक्दैनन् ।
एआई–निर्मित मिडियाका विशेषज्ञ तथा विभिन्न सरकार र कम्पनीहरूका सल्लाहकार हेन्री अज्डरले भने, ‘सामान्य मानिसहरूले यस्ता कुरा पहिचान गर्न सकून् भन्ने अपेक्षा गर्नु उचित होइन । म स्वयंलाई पनि कठिन लाग्छ । धेरैजसो मानिसहरूलाई त झन् गाह्रो हुन्छ ।’
एआई आवाज ठगीमा कसरी काम हुन्छ ?
ठगहरूले कसैको आवाजको छोटो रेकर्डिङ प्रयोग गरेर एआईमार्फत त्यसको प्रतिलिपि तयार गर्न सक्छन् । यस्तो रेकर्डिङ प्रायः सामाजिक सञ्जालबाट वा गोप्य रूपमा रेकर्ड गरिएको अघिल्लो फोन कलबाट प्राप्त गरिन्छ । सामाजिक सञ्जालले लक्षित व्यक्तिका परिवार र नजिकका साथीहरूको जानकारी पनि सजिलै उपलब्ध गराउँछ ।
ठगहरूले प्रायः नक्कल गरिएको व्यक्तिलाई अप्ठ्यारो अवस्थामा परेको जस्तो देखाउँछन्, जस्तै अपहरण भएको, जेलमा परेको वा कुनै गम्भीर समस्यामा फसेको । त्यसपछि उनीहरूको मुक्तिका लागि तुरुन्त पैसा पठाउन दबाब दिइन्छ ।
फिलाडेल्फियाका वकिल ग्यारी शिल्डहर्न, जसलाई आफ्नै छोराको आवाज नक्कल गरेर ठग्ने प्रयास गरिएको थियो, उनले सीएनएनसँग भनेका थिएः ‘सोच्ने समय नै थिएन । मेरो दिमागमा एउटै कुरा थियो—‘मेरो छोरोलाई बचाउनुपर्छ, ऊ समस्यामा छ ।’
कतिपय अवस्थामा एआई आवाज केवल पूर्व–रेकर्ड गरिएको सन्देश मात्र हुँदैन । उन्नत ठगहरूले टेक्स्ट–टु–स्पिच प्रविधि वा ‘भ्वाइस स्किनिङ’ प्रयोग गरी आफ्नै आवाजलाई वास्तविक समयमा अर्कै व्यक्तिको जस्तो बनाउन सक्छन् । यसले लक्षित व्यक्ति र नक्कली आवाजबीच प्रत्यक्ष संवाद सम्भव बनाउँछ, जसले ठगीलाई अझ विश्वसनीय बनाउँछ ।
ह्याकरहरूले कॉलर आईडी स्पुफिङ नामक प्रविधिबाट फोन कल परिचित नम्बरबाट आएको जस्तो पनि देखाउन सक्छन् । त्यसैले तपाईंको आमाको नम्बर देखिए पनि फोन वास्तवमै उहाँकै हो भन्ने सुनिश्चित हुँदैन ।
एआई आवाज ठगीबाट कसरी बच्ने ?
पहिले अस्वाभाविक विराम, आवाजमा उतारचढाव वा रोबोटिक स्वरलाई एआई आवाजको संकेत मानिन्थ्यो । तर एआई प्रविधि विकसित भएसँगै यस्ता संकेतहरू अहिले प्रायः देखिँदैनन् ।
यसकारण आवाज वास्तविक हो कि होइन भनेर छुट्याउने प्रयास गर्नुको सट्टा, ठगीका अन्य सामान्य संकेतहरूमा ध्यान दिन विशेषज्ञहरूले सुझाव दिएका छन् ।
क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, बर्कलीका प्राध्यापक तथा गेटरियल सेक्युरिटीका प्रमुख वैज्ञानिक हानी फरिदका अनुसार यस्ता प्रश्नहरू विचार गर्नुपर्छ, के फोन गर्ने व्यक्तिले अत्यधिक हतार वा समयसीमा दिइरहेको छ ? के उसले अरू कसैलाई यसबारे नबताउन भनिरहेको छ ? के उसले असामान्य तरिकाले ठूलो रकम पठाउन आग्रह गरिरहेको छ ?
यदि यस्ता प्रकारका फोन आए भने, सम्बन्धित व्यक्तिसँग अन्य माध्यमबाट सम्पर्क गर्ने प्रयास गर्नुपर्छ, जस्तै सन्देश पठाउने, अर्को व्यक्तिको फोनबाट कल गर्ने वा उनी कहाँ छन् भन्ने थाहा हुने व्यक्तिलाई सम्पर्क गर्ने ।
हालै ठगीको निशाना बनेकी क्यालिफोर्नियाकी आमा डेबोराह डेल मास्ट्रोले बताएकी छन् कि उनले ठगहरूलाई पैसा पठाइसकेपछि मात्र आफ्नी छोरीलाई फोन गरिन् । उनकी छोरीले तुरुन्त फोन उठाइन् र उनी सामान्य रूपमा आफ्नो कार्यस्थलमै थिइन् ।

परिवारका सदस्य वा सहकर्मीहरूले पहिचान पुष्टि गर्न गोप्य ‘कोड शब्द’ पनि तय गर्न सक्छन् । यस्तो शब्द वा वाक्यांश सीमित व्यक्तिहरूलाई मात्र थाहा हुने र इन्टरनेटमा सजिलै फेला नपर्ने हुनुपर्छ ।
हेन्री अज्डर भन्छन्, ‘यदि तपाईंलाई केही ठीक छैन जस्तो लाग्छ भने, तपाईंकी आमा, दाजुभाइ वा साथीले तपाईंलाई ‘रोबोट ठानेको’ भनेर हाँसे पनि फरक पर्दैन । किनभने त्यसो गर्नु, ठगीमा परेर एटीएमतर्फ दौडनुभन्दा धेरै राम्रो हो ।’