एरेनासँग नेपाली फुटबलको आशा

नेपालको पुरुष फुटबल पछिल्ला केही वर्षयता संक्रमणकालीन अवस्थाबाट गुज्रिरहेको छ । अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा अपेक्षित सफलता हासिल गर्न नसक्नु, घरेलु लिगको अस्थिरता, पूर्वाधारको अभाव र संस्थागत कमजोरीहरूले गर्दा नेपाली फुटबलको समग्र विकासमा अवरोध आएको छ । हालै गुग्लिएल्मो एरेनालाई मुख्य प्रशिक्षकका रूपमा नियुक्त गरिनु एउटा नयाँ आशा हो । तर यसले मात्र नेपाली फुटबलको गहिरो समस्या समाधान गर्न पर्याप्त हुने छैन । यसका लागि संरचनात्मक सुधार, स्पष्ट रणनीति र दीर्घकालीन रणनीति आवश्यक छ ।
सबैभन्दा पहिले, नेपाली पुरुष फुटबलको पछिल्लो अवस्थालाई हेर्दा टोलीले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरूमा अपेक्षित प्रदर्शन गर्न सकेको छैन । एएफसी एसिएन कप क्वालिफिकेसनजस्ता प्रतियोगिताबाट प्रारम्भिक चरणमै बाहिरिनु, र साफ च्याम्पियनसिपमा पनि स्थिर प्रदर्शन नदेखिनुले समस्या गहिरो रहेको संकेत गर्छ । प्रशिक्षक एरेनाले पनि स्पष्ट रूपमा भनेका छन्–  नेपाली खेलाडीहरूमा क्षमता भए पनि फिटनेस र खेलको व्यवहारिक पक्ष कमजोर छ । अझ महŒवपूर्ण कुरा, उनले नेपालको सबैभन्दा ठूलो समस्या ‘गोल गर्न नसक्नु’ रहेको उल्लेख गरेका छन् जुन आधुनिक फुटबलमा अत्यन्तै गम्भीर कमजोरी हो ।
पूर्वाधारको अवस्था झन् चिन्ताजनक छ । दशरथ रंगशालालाई एएफसीले मान्यता नदिनु केवल एउटा प्राविधिक समस्या मात्र नभई नेपाली फुटबलको दीर्घकालीन उपेक्षाको परिणाम हो । अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको मैदान नहुँदा घरेलु खेलाडीहरूले गुणस्तरीय प्रतिस्पर्धा अनुभव गर्न पाउँदैनन् । प्रशिक्षण सुविधाको अभावले गर्दा खेलाडीहरूको विकासमा अवरोध आएको छ, जसले गर्दा उनीहरू विदेशमा अवसर खोज्न बाध्य भइरहेका छन् ।
यस सन्दर्भमा राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्को भूमिका अत्यन्त महŒवपूर्ण हुन्छ । परिषद्ले खेल पूर्वाधार विकासमा प्राथमिकता दिनुपर्छ । अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसारका रंगशाला, प्रशिक्षण केन्द्र र खेल विज्ञानसम्बन्धी सुविधा विकास गर्न आवश्यक छ । साथै, युवा खेलाडी उत्पादनका लागि देशभरि एकीकृत एकेडेमी प्रणाली निर्माण गर्नुपर्छ । खेलकुद परिषद्ले केवल नीतिगत तहमा सीमित नभई कार्यान्वयनमा पनि सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्ने देखिन्छ ।
अर्कोतर्फ, एन्फाको जिम्मेवारी अझ ठूलो छ । एन्फाले लामो समयदेखि संस्थागत लगानी भित्र्याएको भए पनि त्यसको प्रतिफल फुटबलमा देखिएको छैन । यसको मुख्य कारण व्यवस्थापनको कमजोरी, दीर्घकालीन योजना अभाव र पारदर्शिताको कमी हो । बारम्बार प्रशिक्षक परिवर्तन हुनु, जस्तै माट रोसको अप्रत्याशित राजीनामा, संस्थागत अस्थिरताको संकेत हो । प्रशिक्षकलाई पूर्ण स्वतन्त्रता र समर्थन दिने वातावरण एन्फाले सिर्जना गर्न सकेको छैन ।
एन्फाले गर्नुपर्ने प्रमुख कामहरूमा घरेलु लिगलाई व्यवस्थित र नियमित बनाउनु पर्छ । लिग नै खेलाडी उत्पादनको आधार हो । यदि लिग कमजोर भयो भने राष्ट्रिय टोली पनि कमजोर हुन्छ । साथै, विदेशी खेलाडीमा अत्यधिक निर्भरता घटाएर स्थानीय स्ट्राइकरहरूको विकासमा ध्यान दिनुपर्छ, जसबारे एरेनाले पनि चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । प्रशिक्षक चयन गर्दा मात्र होइन, उनीहरूलाई काम गर्ने वातावरण दिनु अझ महŒवपूर्ण हुन्छ ।
नेपाली क्रिकेटसँग तुलना गर्दा फुटबलको अवस्था झन् स्पष्ट हुन्छ । पछिल्ला दशकमा नेपाली क्रिकेट—महिला र पुरुष दुवै टोलीले उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ । यसको मुख्य कारण स्पष्ट संरचना, नियमित प्रतियोगिता, र अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजर हो । क्रिकेटमा देखिएको यो सफलताको मोडेल फुटबलमा पनि लागू गर्न सकिन्छ । तर एन्फाले त्यस्तो दीर्घकालीन सोच विकास गर्न सकेको छैन ।
यसमा एन्फा नेतृत्वको कमजोरी स्पष्ट देखिन्छ । नेतृत्वले दीर्घकालीन योजना बनाउने, पारदर्शिता कायम गर्ने र सरोकारवालासँग सहकार्य गर्ने काममा चुक्दै आएको छ । खेलाडी, प्रशिक्षक र प्रशासकबीच विश्वासको वातावरण निर्माण गर्न नसक्नु पनि ठूलो समस्या हो । एरेनाले भनेझैं ‘कम बोल्ने र बढी काम गर्ने’ संस्कार विकास गर्नुपर्ने बेला आएको छ ।
अबको बाटो के हुन सक्छ त ? पहिलो त स्पष्ट दीर्घकालीन रणनीति आवश्यक छ, जुन कम्तीमा ५–१० वर्षको समयको लागि खाका कोरिएको योजना होस् । त्यस्तै, युवा विकासमा लगानी बढाउनुपर्छ भने पूर्वाधार सुधारलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । यसका साथै, पारदर्शी र उत्तरदायी नेतृत्व आवश्यक छ भने अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य र एक्सपोजर बढाउनुपर्छ ।
अन्त्यमा, गुग्लिएल्मो एरेनाको आगमन नेपाली फुटबलका लागि एउटा अवसर हो । उनले खेलाडीहरूमा विश्वास र प्रदर्शनको संस्कार विकास गर्ने कुरा गरेका छन् । तर उनको सफलता केवल उनको क्षमतामा निर्भर छैन; यो एन्फा, राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, र सम्पूर्ण फुटबल संरचनाको सुधारमा निर्भर छ । यदि सम्बन्धित निकायहरूले विगतका गल्तीहरूबाट सिकेर सुधार गर्न सके भने मात्र नेपाली फुटबलले पुनः उचाइ समात्न सक्छ । नत्र नयाँ प्रशिक्षकको आगमन केवल अर्को असफल प्रयोगमा सीमित हुन सक्छ ।