हेमिङ्वेलाई लेख्न सिकाउने अखबार

जोन जे मिलर
अर्नेस्ट हेमिङ्वेले सन् १९१७ मा हाई स्कूल स्नातक गरेपछि र सन् १९१८ मा प्रथम विश्वयुद्धको एम्बुलेन्स चालक बन्नुअघि कान्सास सिटी स्टारमा सात महिनाभन्दा कम समय काम गरे । तर यो अखबारी जागिरले उनलाई एक व्यावसायिक लेखकका रूपमा स्थापित गरायो  । उनलाई लेख्न सिकाउने पत्रिकाले राखेको ‘स्टाइल गाइड’ (लेखन शैली निर्देशिका)प्रति आफू ऋणी भएको बताउने गर्थे ।

‘लेखन व्यवसायका लागि मैले सिकेका नियमहरूमध्ये ती सबैभन्दा उत्कृष्ट थिए,’ उनले सन् १९४० मा भनेका थिए । ‘मैले ती नियमहरू कहिल्यै बिर्सिनँ । कुनै पनि प्रतिभाशाली व्यक्ति, जसले आफूले भन्न खोजेको कुरालाई महसुस गर्छ र सत्यताका साथ लेख्छ, उसले ती नियमहरू पालना गरेमा राम्रो लेख्न कहिल्यै चुक्दैन ।’

स्टाइल गाइडले प्रकाशनहरूलाई व्याकरण र प्रयोगका मानकहरू बताउँछन् । तिनीहरूले प्रायः लेखिँदा गरिने सामान्य गल्तीहरू सच्याउँछन् । साथै, तिनीहरूले विवादास्पद प्रश्नहरूको समाधान गर्छन् । एउटा राम्रो स्टाइल गाइडले उत्तर दिने गर्छ । यसले लेख्दा प्रायः गरिने विभिन्न गल्तीका खण्ड र संस्करणहरूलाई एकरूपता कायम गर्न मद्दत गर्छ ।

तर स्टाइल गाइड जुनबेला उपदेशात्मक बन्न थाल्छ, त्यसपछि समस्या उत्पन्न हुन्छ । अमेरिकाको सम्भवतः सबैभन्दा प्रभावशाली स्टाइल गाइड कायम राख्ने एशोसिएटेड प्रेस (एपी)ले ‘द फ्रेन्च’ र ‘द पुअर’जस्ता शब्दहरू प्रयोग नगर्नू भन्थ्यो किनभने ती शब्दहरूले ‘अमानवीयकरण’ गर्छन् । 

अनलाइनमा भएको मजाकले गर्दा एपी ‘द फ्रेन्च’ को विषय फिर्ता लिन बाध्य भयो तर ‘द पुअर’ (गरिबहरू) हटाउने कुरामा भने अडिग रह्यो, यद्यपि किङ जेम्स बाइबलले ‘गरिबहरू तिमीसँग सधैं रहनेछन्’ भन्ने कुरामा जोड दिन्छ ।

हेमिङ्वेको छरितो गद्यलाई कहिलेकाहीँ बाइबलको सोही प्रसिद्ध संस्करणका सरल शब्दहरू र ठोस विम्बहरूको प्रतिविम्ब मानिन्छ तर केन्सास सिटी स्टारको स्टाइल गाइडले उनको लेखनलाई आकार दिन ठूलो भूमिका खेलेको हुन सक्छ । यसको सुरुवाती निर्देशनहरू लेखकहरूका लागि उत्कृष्ट सल्लाह र हेमिङ्वेको प्रविधिका लागि राम्रो परिचय हुन्ः ‘छोटा वाक्यहरू प्रयोग गर । छोटा अनुच्छेदहरू प्रयोग गर । ओजपूर्ण अंग्रेजी प्रयोग गर । सकारात्मक बन, नकारात्मक होइन ।’

एउटा सानो पानामा सानो अक्षरमा छापिएका ११० नियमहरूमध्ये यो पहिलो थियो । ‘तपाईं काममा जाँदा उनीहरूले यो अध्ययन गर्न दिन्थे,’ हेमिङ्वेले सम्झिए, ‘त्यसपछि, तपाईंले ती नियमहरू सिक्नुपर्ने जिम्मेवारी दिइन्थ्यो  । त्यो कतिसम्म हुन्थ्यो भने, मानौं तपाईं युद्धमा जाँदै हुनुहुन्छ र युद्धका नियमहरू (आर्टिकल्स अफ वार) पढेर सुनाइएको छ  । र, त्यसपछिको वातावरण कस्तो हुन्छ ? ठीक त्यस्तै हुन्थ्यो  ।’

स्टार पत्रिकाका केही नियमहरू व्यापक र परिचित छन्ः ‘इन्फिनिटिभ –क्रियाविशेषणहरू नफुटाउनुहोस् ।’ अन्य केही नियमहरू भने एकदमै सटीक छन्ः जस्तै ‘वन्ली’ (मात्र) शब्दको प्रयोगमा सावधानी अपनाउनु । केही नियमहरू भने पुराना भइसकेका छन्, जस्तै उम्मेदवारको समर्थनका लागि ‘इन्डोर्समेन्ट’को सट्टा ‘इन्डोर्समेन्ट’ (फरक हिज्जे) प्रयोग गर्ने वा ‘अटोमोबाइल’को साटो ‘मोटर कार’ लाई प्राथमिकता दिने । स्टार पत्रिकासँग ठट्टा गर्ने शैली पनि थियो, ‘उनी हृदय रोग (हार्ट डिजिज)बाट मरे, हृदय विफलता (हार्ट फेलियर)बाट होइन, किनभने सबैजना ‘हार्ट फेलियर’बाटै मर्छन् ।’

स्टार पत्रिकाको एउटा घोषणा एपीको हालैको भनाइको अग्रदूतजस्तो सुनिन्छः ‘अपांग केटा भन, तर अपांग मात्र नभन ।’ सायद, किङ जेम्स बाइबलको उपदेशक (इक्लेसिएस्टिस) पुस्तकमा भनेझैं, ‘वास्तवमा सूर्यमुनि कुनै पनि कुरा नयाँ छैन ।’ सम्पादकहरूले सधैं विवेकपूर्ण निर्णय लिनुपर्ने हुन्छ ।

स्टार छोड्नु ठीकअघि, हेमिङ्वेले आफ्ना बुबालाई एउटा चिठी लेखेका थिए, ‘मैले धेरै बहुमूल्य अनुभव पाएको छु, केही राम्रो काम गरेको छु र निकै कडा मिहिनेत गरेको छु ।’ उनले थपे, एउटा कठिन पाठ भनेको ‘राम्रो शैली, वास्तवमा पूर्ण शैली प्रयोग गर्न सम्झनु’ थियो ।

(मिलर हिल्सडेल कलेजमा डो जर्नालिज्म प्रोग्रामका निर्देशक र ‘रिडिङ अराउन्डः जर्नालिज्म अन अथर्स, आर्टिस्ट्स, एण्ड आइडियाज’ का लेखक हुन् ।)