‘ट्रेन्सपोट्टिङ’ सांगीतिक रूपान्तरण

सन् १९९३ मा प्रकाशित भएर विश्व साहित्य र पप–कल्चरमा तहल्का मच्चाएको उपन्यास ‘ट्रेन्सपोट्टिङ’ अहिले फेरि एकपटक चर्चामा छ । ६७ वर्षीय स्कटिस लेखक इर्भिन वेल्शले आफ्नो यस क्लासिक कृतिलाई नयाँ र ऊर्जावान् स्वरूप दिँदै लन्डनको वेस्ट एन्डमा म्युजिकल नाटकका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । यसले उनलाई पुनः चर्चामा ल्याएको हो ।
एडिनबर्गका युवाहरूको जीवन, लागूऔषधको कुलत र सामाजिक विद्रोहको कथालाई यसपटक संगीत र नृत्यका माध्यमबाट मञ्चमा उतारिएको छ । यो नयाँ प्रस्तुतिले वेल्शको लेखनको तिखोपन र अँध्यारो यथार्थलाई कायम राख्दै दर्शकलाई एक फरक सांगीतिक स्वाद दिएको छ ।
इर्भिन वेल्श समकालीन अंग्रेजी साहित्यका त्यस्ता हस्ती हुन्, जसले स्कटल्याण्डको स्थानीय लवज र भुइँमान्छेका समस्यालाई निर्धक्कसँग प्रस्तुत गर्ने गर्छन् । सन् १९९६ मा ड्यानी बोयलले यसै उपन्यासमा आधारित रहेर बनाएको फिल्मले विश्वव्यापी ख्याति कमाएको थियो । वेल्शका अन्य चर्चित कृतिहरू जस्तै ‘फिफ्थ,’ ‘ग्लु’ र ‘पोर्नो’ (जुन ट्रेन्सपोट्टिङको सिक्वल)ले पनि समाजको अँध्यारो पाटो र मानवीय स्वभावको जटिलतालाई उजागर गरेका छन् । उनको लेखन शैलीलाई प्रायः ‘डार्क ह्युमर’ र ‘ग्रिटी रियालिज्म’ को उत्कृष्ट नमूना मानिन्छ ।
हाल मञ्चन भइरहेको यो म्युजिकल संस्करणमा उपन्यासका मूल पात्रहरू मार्क रेन्टन, सिक ब्वाई र बेग्बीलाई नयाँ शैलीमा देखाइएको छ । वेल्श आफैंले यसको निर्माणमा सक्रिय सहभागिता जनाउँदै यसलाई पुस्तान्तरणको आवाज भनेका छन् । उनले हालैका अन्तर्वार्ताहरूमा यो उपन्यास केवल लागुऔषधको बारेमा मात्र नभई व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र प्रणालीप्रतिको वितृष्णाको कथा भएको बताएका छन् । यस नाटकमा प्रयोग गरिएका संगीतले ९० को दशकको रेभ कल्चर र आधुनिक इलेक्ट्रोनिक बिट्सलाई फ्युजन गरेको छ, जसले दर्शकलाई तत्कालीन समयको नोस्टाल्जिया र वर्तमानको ऊर्जा दुवै प्रदान गर्छ ।
द गार्डियन र बीबीसी कल्चरले हालैका आफ्ना स्तम्भहरूमा वेल्शको यो नयाँ फड्को र ‘ट्रेन्सपोट्टिङ’ को सांस्कृतिक विरासतबारे विस्तृत समीक्षा प्रकाशित गरेका छन् । वेल्शका प्रशंसकहरूका लागि यो म्युजिकल शो उनको साहित्यलाई नयाँ आयामबाट बुझ्ने सुनौलो अवसर बनेको छ । इर्भिन वेल्शको ‘ट्रेन्सपोट्टिङ’ म्युजिकलमा ९० को दशकको चर्चित ‘ब्रिटपप’ र ‘टेक्नो’ संगीतको समिश्रण गरिएको छ । यसमा अन्डरवल्र्ड को ‘बर्न स्लिपी’ र इगी पपका कालजयी गीतहरूलाई नयाँ सांगीतिक ढाँचामा प्रस्तुत गरिएको छ, जसले एडिनबर्गको अँध्यारो गल्लीहरूको कथालाई मञ्चमा जीवन्त बनाउँछ । लेखक वेल्शका अनुसार यो म्युजिकल केवल पुरानो कथाको पुनरावृत्ति मात्र नभई, वर्तमान पुस्ताले भोगिरहेको अनिश्चितता र विद्रोहको प्रतिबिम्ब पनि हो ।
वेल्शका अन्य कृतिहरू जस्तै ‘स्कगब्वाइज’ (जुन ’ट्रेन्सपोट्टिङको प्रिक्वेल हो) र ‘डीडम्यान्स् ट्राउजर्स’ ले पनि यही ब्रह्माण्डका पात्रहरूको जीवनलाई गहिरोसँग केलाएका छन् । उनको लेखनमा अक्सर उपेक्षित वर्गको कडा यथार्थ र स्कटिस लवजको प्रयोग पाइन्छ, जसले पाठकलाई एक प्रकारको ‘कल्चरल शक’ दिन्छ । हाल लन्डनमा मञ्चन भइरहेको यो नाटकले लागूपदार्थका लतीहरूको मनोविज्ञान र उनीहरूको मित्रताको जटिलतालाई संगीतको माध्यमबाट व्यक्त गरेको छ ।
विशेषगरी, ‘बेग्बी’ जस्तो हिंसक पात्रलाई सांगीतिक रूपमा कसरी प्रस्तुत गरिन्छ भन्ने कौतूहलता धेरैमा थियो, जसलाई कोरियोग्राफीले उत्कृष्ट ढंगले सम्बोधन गरेको छ । भेराइटी म्यागजिनमा यसबारे प्रकाशित सामाग्रीअनुसार यो शोले परम्परागत थिएटरको परिभाषालाई चुनौती दिँदै दर्शकलाई एक ‘रेभ पार्टी’ को अनुभव गराउँछ । यदि तपाईं वेल्शको लेखन शैली र ९० को दशकको सांगीतिक क्रान्तिको प्रशंसक हुनुहुन्छ भने, यो म्युजिकल एक अनिवार्य अनुभव हो ।